فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

تحلیل حکمی نهی از دادوستدهنگام برپایی نمازجمعه از دیدگاه مذاهب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی رشته فقه و حقوق دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران؛ jokar1018@yahoo.com.
2 استادیار گروه فقه و حقوق دانشکده فقه و حقوق تطبیقی دانشگاه مذاهب اسلامی، تهران، ایران؛ mahmoodvaisi@yahoo.com.
چکیده
آیه نهم سوره جمعه، به دعوت مسلمانان جهت برپایی نمازجمعه اختصاص دارد و در ضمن این دعوت، از دادوستد در هنگام برپایی نمازجمعه نهی شده است. از همین رو باید مشخص گردد که حکم بیع در وقت نمازجمعه از دیدگاه مذاهب اسلامی چیست؟ پیرامون این آیه از جانب فقیهان اقوال مختلفی نقل شده است. فقیهان مذهب امامیه و مذاهب چهارگانه اهل‌سنت در این موضع، دیدگاه‌های متفاوتی ارائه داده‌اند. مقاله حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، پس از بررسی نوع نهی، اعم از تنزیهی یا تحریمی بودن آن، به بررسی دایره شمولی مخاطبان نهی و به‌تناسب آن، حکم خریدوفروش برای افراد منهیٌ عنه پرداخته و به این نتیجه رسیده است که اختلاف در نوع نهی و دایره شمول مخاطبان آن، تأثیر بسزایی در بیان حکم عالمان مذاهب مختلف پیرامون بیع داشته است؛ تا جایی که عده‌ای بر حرمت و عده‌ای بر جواز بیع در هنگامه برپایی نمازجمعه قائل گردیده‌اند. همچنین به دلایل سه‌گانه هیئت نهی، روایات تفسیری و فهم متشرعه در صدر نزول آیه با توجه به شواهد، نهی در آیه از نوع تحریمی و به معنای لزوم ترک بیع هنگام نمازجمعه و مخاطبان آیه مذکور، مردان مکلف هستند و بانوان و کودکان مورد خطاب تکلیفی آیه نیستند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

ـ قرآن کریم.
1. ابن رشد حفید، ابوالولید (1425ق). بدایة المجتهد ونهایة المقتصد. قاهرة: دارالحدیث.
2. ابن فهد حلّی، احمد بن محمد (1409ق). المهذّب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
3. ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1421ق). الإستذکار. بیروت: دارالکتب العلمیه.
4. ابن قدامه، عبدالله بن احمد (1388ق). المغنی. القاهرة: مکتبة القاهرة.
5. اردبیلی، احمد بن محمد (1379ش). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
6. اصفهانی، محمد بن حسن (1382ش). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1388ش.
7. جزیری، عبدالرحمن (1393ش). الفقه علی المذاهب الأربعة و مذهب أهلالبیت. قم: مؤسسه فرهنگی و اطلاع‌رسانی تبیان.
8. حائری اصفهانی، محمدحسین (1404ق). الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة. قم: دار إحیاء العلوم الاسلامیة.
9. حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (بی‌تا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
10. حلّی، جعفر بن حسن (1364ش). المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسه سید الشهداء.
11. ــــــــ (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
12. ــــــــ (1410ق). المختصر النافع فی فقه الامامیة. قم: مؤسسه بعثت.
13. حلّی، حسن بن یوسف (1393ش). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت.
14. ـــــــــ (1412ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: آستان قدس رضوی.
15. دمشقی، محمد بن عبدالرحمن (1428ق). رحمة الأمة فی اختلاف الأئمة. بیروت: دار الکتب العلمیه.
16. دهلوی، عبدالعزیز بن احمد (1399ش). فتح العزیز (ت‍ف‍س‍ی‍ر ع‍زی‍زی). تهران: نشر احسان.
17. رازی، ابوالفتوح (1371ق). روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: آستان قدس رضوی.
18. روحانی، سید محمدصادق (1392ش). فقه الصادق. بیروت: دار الکتب العلمیه.
19. شافعی، محمد بن ادریس (1419ق). الأم. بیروت: دارالکتب العلمیة.
20. شربینی، محمد بن احمد (1421ق). مغنی المحتاج إلی معرفة معانی الفاظ المنهاج. بیروت: دارالکتب العلمیه.
21. شهید اول، محمد بن مکی (1375ش). الدروس الشرعیة فی فقه الامامیة. مشهد: آستان قدس رضوی.
22. شهید اول، محمد بن مکی (1419ق). ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت:.
23. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1381ش). مسالک الأفهام الی تنقیح شرائع الإسلام. قم: بنیاد معارف اسلامی.
24. ــــــــــ (1414ق). حاشیة الإرشاد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
25. شیرازی، ابراهیم بن علی (بی‌تا). المهذب فی فقه الإمام الشافعی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
26. صدوق، محمد بن علی (1404ق). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
27. صیمری بحرانی، مفلح (1420ق). غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دارالهادی.
28. طوسی، محمد بن حسن (1387ش). المبسوط فی فقه الامامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
29. ـــــــــ (1396ش). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
30. عینی، بدرالدین (1420ق). البنایة شرح الهدایة. بیروت: دارالکتب العلمیه.
31. ـــــــــ (بی‌تا). عمدة القارئ شرح صحیح البخاری. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
32. فیض کاشانی، محمد (1401ق). الشهاب الثاقب فی وجوب صلاة الجمعة العینی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
33. قرطبی، محمد بن احمد (1427ق). الجامع لأحکام القرآن (تفسیر القرطبی). بیروت: مؤسسة الرسالة.
34. کرکی، علی بن حسین (1414ق). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل البیت.
35. ــــــــــ (بی‌تا). فوائد الشرائع. بی‌جا: بی‌نا.
36. مالک بن انس (1415ق). المدونة الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیه.
37. الماوردی، علی بن محمد (1414ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی. بیروت: دارالکتب العلمیة.
38. مظفر، محمدرضا (1415ق). أصول الفقه. قم: مطبعة مکتب الاعلام الاسلامی.
39. مفید، محمد (1413ق). المقنعة. قم: کنگره شیخ مفید.
40. مکارم شیرازی، ناصر (1428ق). أنوار الأصول. قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب7.
41. موسوی عاملی، محمد بن علی (1411ق). مدارک الأحکام فی شرح شرائع الإسلام. قم: مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
42. نووی، یحیی بن شرف (بی‌تا). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر.
43. وحید بهبهانی، محمدباقر (1382ش). مصابیح الظلام فی شرح مفاتیح الشرائع. قم: مؤسسه علامه مجدد وحید بهبهانی.