فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

واکاوی دلالت تنزیل درعلم اصول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته مرکز فقهی ائمه اطهار، قم، ایران؛ sajjad779201@gmail.com.
2 استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، قم، ایران؛ abolfazl.majd@gmail.com.
چکیده
جعل حکم توسط شارع به صورت‌های گوناگونی ابراز می‌گردد؛ استفاده از تنزیل یکی از مواردی است که در لسان روایات و خطابات عرف برای تحقّق این غرض دارای کاربرد است. شناخت دقیق ماهیت تنزیل و مقدار دلالت آن، در استنباط احکام و استظهار از روایاتی که دارای لسان تنزیل هستند تأثیر مستقیم دارد. نگاه اصولیون به تنزیل در مباحث ظهورات و تعادل و تراجیح، یک بحث استطرادی بوده و زوایای مهم از بحث حول آن مانند فرق تنزیل با اصطلاحات مشابه و اقسام مختلف تنزیل و میزان دلالت، تأثیرپذیری منزّل و منزّل علیه از یکدیگر، اثبات و عدم اثبات لوازم تنزیل که هر یک در مناشئ ظهور جای بحث دقیق استدلالی دارد، اهمیت پرداختن به واکاوی تنزیل را دوچندان می‌نماید و این مهم به‌عنوان یک بحث مستقل در کتب اصولیون بدان پرداخته نشده است؛ لذا نوشتار پیش‌رو با روش توصیفی و تحلیلی به تبیین و تدقیق زوایای مسئله که کمتر مورد بحث قرار گرفته، پرداخته است و در نهایت این نتیجه به دست آمد که تنزیل مستقل از اعتبار و حکومت نبوده و در صورت عدم قرینه، تنزیل به‌غایتِ سرایت‌دادن احکام منزّل علیه به منزّل بوده و آثار ظاهر منزّل علیه برای منزّل اثبات خواهد شد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1. آخوند خراسانی، محمدکاظم بن حسین (۱۴۱۳ق). اللمعات النیرة فی شرح تکملة التبصرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
2. آملی، محمدتقی (۱۳۸۴ق). مصباح الهدی فی شرح العروة الوثقی. بی‌جا: بی‌نا.
3. ابن منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
4. اراکی، محمدعلی (۱۳۷۷ش). کتاب النکاح. قم: نور نگار.
5. اصفهانی، محمدحسین (۱۴۲۹ق). نهایة الدرایة فی شرح الکفایة. لبنان: مؤسسة آل‌ البیت: لإحیاء التراث.
6. انصاری، مرتضی بن محمدامین (۱۴۱۵ق). المکاسب. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری. الأمانة العامة.
7. ـــــــــ (۱۴۱۵ق). کتاب الطهارة. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری. الأمانة العامة.
8. ـــــــــ (۱۴۲۸ق). فرائد الأصول. قم: مجمع‌الفکر الإسلامی.
9. بدری، تحسین (۱۴۲۸ق). معجم مفردات أصول الفقه المقارن. تهران: المشرق للثقافة و النشر.
10. تبریزی، جواد (۱۴۲۹ق). تنقیح مبانی العروة (الطهارة). قم: دار الصدیقة الشهیدة3.
11. تفتازانی، مسعود بن عمر (۱۳۷۶ش). مختصر المعانی. قم: دارالفکر.
12. جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۰۴ق). الصحاح. بیروت: دار العلم للملایین.
13. حاج آخوند قمی، غلامرضا بن رجبعلی (۱۴۲۸ق). قلائد الفرائد. قم: مؤسسة میراث النبوة.
14. حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۱۶ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل ‌البیت: لإحیاء التراث.
15. حسن، محمد فیاض حسین(۱۴۲۸ق). شرح الحلقة الثالثة. بیروت: دار المصطفی9 لاحیاء التراث.
16. حکیم، سید محسن (۱۳۷۴ش). مستمسک العروة الوثقی. قم: دار التفسیر.
17. خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۸ق). فقه الشیعه (کتاب الطهارة). (تقریر سید محمدمهدی موسوی خلخالی)، قم: مؤسسه الآفاق.
18. روحانی، محمد (۱۳۷۸ش). المرتقی إلی الفقه الأرقی (الخیارات). (محرر عبدالصاحب حکیم)، تهران: دار الجلی (مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة)
19. صدر، سید محمدباقر (۱۴۱۵ق). جواهر الأصول. (تقریر محمدابراهیم انصاری اراکی)، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
20. ـــــــــــ (۱۴۱۷ق). بحوث فی علم الأصول. (تقریر حسن عبدالساتر)، بیروت: الدار الإسلامیة.
21. ـــــــــــ (۱۴۱۷ق). بحوث فی علم الأصول. (تقریر محمود هاشمی شاهرودی)، قم: مؤسسه دائرةالمعارف الفقه الاسلامی.
22. طباطبایی قمی، تقی (۱۴۲۶ق). مبانی منهاج الصالحین. قم: قلم الشرق.
23. طباطبایی یزدی، محمدکاظم (۱۴۲۶ق). التعارض. (تحقیق حلمی عبدالرئوف السنان)، قم: مدین.
24. طباطبایی، محمدحسین (بی‌تا). حاشیة الکفایة. ایران: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
25. فیومی، احمد بن محمد بن علی (۱۴۳۱ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی. بیروت: المکتبة العصریة.
26. موسوی خمینی، سید روح‌الله(۱۳۷۶ش). جواهر الأصول. (تقریر محمدحسن مرتضوی لنگرودی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).
27. نجفی، محمدحسن بن باقر (۱۴۲۱ق). جواهر الکلام. قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت:.
28. نوری، حسین بن محمدتقی (۱۴۰۸ق). مستدرک‌الوسائل و مستنبط المسائل. بیروت: مؤسسة آل‌البیت: لإحیاء التراث.
29. پایگاه اطلاع‌رسانی مدرسه فقهی امام باقر7 (جست‌وجو برای تنزیل)، به آدرس: mfeb.ir/home/?p=2928، تاریخ دستیابی: ۱۲ خرداد 1403.