فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

واکاوی فقهی استناد فوت به ضابط قضایی با استفاده از روایات دعوت شبانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، قم، دانش‌پژوه مرکز هدایت علمی تربیتی مدرسه ولی‌عصر و مدرسه عالی فقهی امام محمدباقر، قم، ایران؛ msaakhondi@gmail.com
2 استاد در مرکز هدایت علمی تربیتی ولی عصر عج تحت اشراف آیت الله آملی لاریجانیاستاد سطوح عالی حوزه علمیه قم، قم، ایران؛ sh.siadat2@gmail.com.
3 دانش‌پژوه مرکز هدایت علمی تربیتی مدرسه ولی‌عصر، قم، ایران؛ hadihadi5675@gmail.com.
چکیده
این پژوهش به بررسی استناد فوت به ضابط قضایی با استفاده از روایات دعوت شبانه از منظر فقه امامیه پرداخته است. اهمیت این موضوع در تعیین حدود مسئولیت ضابطان قضایی در برابر آسیب‌های احتمالی به متهمان، به‌ویژه در موارد منجر به فوت است. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای، در سه مرحله به بررسی اعتبار سندی روایات، گستره دلالت آن‌ها و شمولشان نسبت به ضابط قضایی پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان داد که حداقل یکی از دو روایت مطرح شده در این باب معتبر است. بررسی گستره دلالت این روایات مشخص کرد که شبانه بودن دعوت برای اثبات ضمان دعوت‌کننده لازم است. همچنین، ماده ۵۱۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ با افزودن قید «به طور مشکوکی» از دقت لازم برخوردار نیست و ماده ۳۳۸ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۰ با مفاد روایات سازگاری بیشتری دارد. در نهایت، بررسی شمول روایات نسبت به ضابط قضایی نشان داد که موانع احتمالی همچون تکلیف قانونی ضابط یا لزوم حضور مجرم نزد مقام قضایی، مانع شمول روایت نمی‌شود. بااین‌حال، در فرضی که ضابط مطابق وظایف قانونی خود عمل کند، مسئولیت پرداخت دیه ممکن است از او ساقط شود، اما استناد فوت به وی همچنان باقی خواهد بود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آقابابایی بنی، اسماعیل (1392، زمستان). دعوت شبانه و مسئولیت کیفری دعوت‌کننده. نشریه فقه، ۲۰ (۴)، ۲۳-۴۲.
2. ابن بابویه، محمد بن علی (شیخ صدوق) (1363ش). من لایحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
3. ابن غضائری، (بی‌تا). الرجال ابن غضائری. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
4. ابن فهد حلی، احمد بن محمد (1407ق). المهذب البارع فی شرح المختصر النافع. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
5. تبریزی، جواد (1427ق). تنقیح مبانی الأحکام. قم: دار الصدیقة الشهیدة3.
6. جعفر بن حسن (محقق حلی) (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
7. ـــــــــ (1412ق). النهایة و نکتها. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
8. حسن بن یوسف (علامه حلی) (1374ش). مختلف الشیعة فی احکام الشریعة. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
9. ـــــــــ (1402ق). رجال العلامة حلی. (بحرالعلوم، محمدصادق، مصحح)، قم: الشریف الرضی.
10. ــــــــ (1410ق). إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
11. ــــــــ (1413ق). قواعد الأحکام. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
12. حسینی عاملی، محمدجواد بن محمد (بی‌تا). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
13. خمینی، سید روح‌الله (1383ش). ترجمه تحریر الوسیلة. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. دفتر انتشارات اسلامی.
14. خویی، سید ابوالقاسم (1372ش). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. بی‌جا، بی‌نا.
15. ـــــــــ (1418ق). موسوعه الامام الخوئی. قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخوئی.
16. زید بن علی (شهید ثانی) (بی‌تا). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. بی‌تا، بی‌تا.
17. سبحانی تبریزی، جعفر (1389ش). استفتائات (سبحانی). قم: مؤسسة الإمام الصادق7 .
18. شوشتری، محمدتقی (1410ق). قاموس الرجال. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
19. طوسی، محمد بن حسن(شیخ طوسی) (1365ش). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتاب الاسلامیه.
20. ــــــــ (1387ق). المبسوط فی الفقه الامامیه. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
21. ــــــــــ (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت، دارالکتاب العربی.
22. ـــــــــ (1427ق). رجال الطوسی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
23. عاملی، محمد بن مکی (شهید اول) (1430ق). موسوعة الشهید الأول. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی مرکز احیای آثار اسلامی.
24. فاضل هندی، محمد بن حسن (کاشف اللثام) (1416ق). کشف اللثام عن قواعد الأحکام. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
25. کاشفالغطاء، جعفر بن خضر (1422ق). أنوار الفقاهة. نجف اشرف: مؤسسة کاشف‌الغطاء العامة.
26. ــــــــــ (1432ق). القواعد الستة عشر. نجف اشرف: مؤسسة کاشف‌الغطاء العامة.
27. کشی، محمد بن عمر (1404ق). اختیار معرفة الرجال. قم: مؤسسة آل‌البیت: لإحیاء التراث.
28. کلینی، محمد بن یعقوب (1387ش). الکافی. قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
29. مامقانی، عبدالله (1411). مقباس الهدایة فی علم الدرایة. قم: مؤسسة آل‌البیت.
30. محمد بن احمد (ابن ادریس) (1387ش). موسوعة ابن ادریس الحلی. قم: دلیل ما.
31. محمدحسن بن باقر (صاحب جواهر) (بی‌تا). جواهر الکلام. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
32. مدنی کاشانی، رضا (1413ق). کتاب الدیات. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
33. مفید، محمد بن محمد (شیخ مفید) (1410ق). المقنعه. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
34. مقداد بن عبدالله (فاضل مقداد) (1404ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرایع. قم: مکتبة آیةالله العظمی المرعشی النجفی.
35. موسوی سبزواری، عبدالاعلی (1413ق). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: السید عبد الاعلی السبزواری.
36. نجاشی، احمد بن علی (1365ش). رجال النجاشی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم مؤسسه نشر اسلامی.
37. پایگاه اطلاع‌رسانی کتاب نیوز (جست‌وجو برای: سروش محلاتی، قتل)، تاریخ دستیابی: 15 شهریور 1403؛ ketabnews.com/fa/news/18155.
38. پایگاه اینترنتی مدرسه فقاهت (جست‌وجو برای: سبحانی، مخرج لیل)، تاریخ دستیابی: 20 دی http://eshia.ir/Feqh/Archive/text/sobhani/feqh/90/910220