A Study of Late-Payment Penalties in the Banking System of the Islamic Republic of Iran

Document Type : Original Article

Authors
alireza Karami 1
manoochehr khodarahmi 2
mohamad hasan goli shir dar 3
1 PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Law, Edalat University; Tehran, Iran; karami11090@gmail.com.
2 Professor at Qom Seminary, Qom, Iran; m.khodarahmi1364@yahoo.com
3 Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Law, Imam Sadegh University, Tehran, Iran; mhgolshardar1964@gmail.com
Abstract
Late-payment penalties in the banking system of the Islamic Republic of Iran have created a fundamental tension between economic necessities and religious requirements. The main question of this study is the apparent conflict between economic necessities and Shari‘a obligations regarding late-payment penalties. On the one hand, such penalties seem necessary for maintaining economic order and preventing abuse by debtors; on the other hand, some jurists consider them a form of usury (riba) and incompatible with Islamic principles. This tension has placed the country’s banking system at a crossroads between preserving economic efficiency and adhering to religious principles. Seeking to provide a solution to this problem, the present study introduces an innovative, integrative approach. Its novelty lies in creatively combining jurisprudential principles such as the no-harm rule (qa‘idat la darar) and causation (tasbib) with legal concepts such as stipulations within contracts. This integrative approach offers a practical mechanism to address the economic difficulties resulting from delayed repayment of banking facilities while simultaneously observing Shari‘a principles. Using a descriptive–analytical method and a careful examination of library sources and legal documents, the research reaches several important findings, including the possibility of revising the structure of banking contracts to incorporate more precise and Shari‘a-compliant stipulations, providing a religiously legitimate solution for compensating losses arising from delayed repayment without conflicting with Islamic principles, and proposing specific legal and regulatory reforms to resolve the tension between economic needs and religious obligations. These findings demonstrate that, through a creative and flexible approach, a balance can be achieved between economic efficiency and adherence to Shari‘a in the Islamic banking system.

Keywords
late-payment penalty
Islamic banking system
jurisprudential rules
usury (riba)
no-harm rule
causation rule
Subjects
ـ قرآن کریم.
1. ابن فارس، احمد (۱۳۹۹ق). معجم مقاییس اللغة. بیروت: دار الفکر.
2. ابن منظور، محمد بن مکرم (۱۴۱۴ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
3. امامی، سید حسن (۱۳۹۶ش). حقوق مدنی. جلد اول، چاپ سی و هشتم، تهران: انتشارات اسلامیه.
4. انصاری، مرتضی (۱۴۱۵ ق). المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
5. ـــــــ (۱۴۲۸ ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الإسلامی.
6. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (۱۴۰۰ ش). گزارش عملکرد نظام بانکی کشور. تهران: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
7. بجنوردی، سید محمد (۱۴۰۱ ش). القواعد الفقهیة. تهران: مؤسسه عروج.
8. بهرامی احمدی، حمید (۱۳۹۴ ش). حقوق تعهدات و قراردادها. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7.
9. بهرامی احمدی، حمید (۱۳۹۶ ش). قواعد فقه. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق7.
10. توسلی، محمد و کاشیان، علی (۱۳۹۸ ش). تحلیل اقتصادی جریمه تأخیر تأدیه در نظام بانکی ایران. فصلنامه پژوهش‌های پولی ـ بانکی. ۱۲ (۳۹)، ۱۲۳-۱۴۸.
11. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (۱۳۹۷ ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
12. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (۱۴۰۰ ش). ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش.
13. جوهری، اسماعیل بن حماد (۱۴۰۷ ق). الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
14. حبیب‌زاده، محمدجعفر (۱۴۰۰ ش). جریمه تأخیر تأدیه در نظام بانکی ایران: چالش‌ها و راهکارها. فصلنامه پژوهش‌های فقهی، ۱۷ (۲)، ۹۵-۱۲۰.
15. حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ رضایی، محمد و کریمی، علی (۱۴۰۰ ش). بررسی فقهی-حقوقی جریمه تأخیر تأدیه در نظام بانکی ایران، فصلنامه پژوهش‌های فقهی. ۱۷ (۲)، ۹۵-۱۲۰.
16. حبیبیان نقیبی، مجید (۱۳۹۷ ش). بررسی فقهی و حقوقی عقد صلح در نظام بانکی. فصلنامه اقتصاد اسلامی، ۱۸ (۷۰)، ۹۵-۱۲۰.
17. حر عاملی، محمد (۱۴۰۹ ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسة آل البیت.
18. خامنه‌ای، سید علی (۱۴۲۴ ق). أجوبة الاستفتاءات. قم: دفتر معظم له.
19. خمینی، سید روح‌الله(۱۴۲۱ ق). تحریر الوسیله. قم: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
20. خویی، سید ابوالقاسم (۱۴۱۰ ق). منهاج الصالحین. قم: مدینة العلم.
21. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (۱۴۱۲ ق). مفردات ألفاظ القرآن. دمشق ـ بیروت: دار القلم، الدار الشامیة.
22. رضوانی، غلامرضا (۱۳۷۵ ش). بررسی فقهی جریمه تأخیر تأدیه. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
23. سبحانی تبریزی، جعفر (۱۴۱۶ ق). الربا فی نظر الاسلام. قم: مؤسسه امام صادق7.
24. ــــــ (۱۴۲۳ ق). الموجز فی أصول الفقه. قم: مؤسسه امام صادق7.
25. سیستانی، سید علی (۱۴۱۷ ق). منهاج الصالحین. قم: دفتر آیت‌الله سیستانی.
26. شمس، عبدالله (۱۳۹۸ش). آیین دادرسی مدنی. تهران: دراک.
27. شهید ثانی، زین الدین (۱۴۱۳ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
28. شهیدی، مهدی (۱۳۹۸ش). حقوق مدنی: آثار قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
29. ــــــــ (۱۳۹۸ش). حقوق مدنی: تشکیل قراردادها و تعهدات. تهران: مجد.
30. صالحی مازندرانی، محمد (۱۳۹۹ش). بررسی فقهی و حقوقی جریمه تأخیر تأدیه. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
31. ـــــــ (۱۳۹۹ ش). فقه و حقوق قراردادها. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
32. صفایی، سید حسین (۱۳۹۷ ش). قواعد عمومی قراردادها. تهران: میزان.
33. طباطبایی، سید محمدحسین (۱۴۱۷ ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
34. طباطبایی، سید محمدصادق (۱۳۸۹ ش). بررسی فقهی حقوقی جریمه تأخیر تأدیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
35. عابدیان، میرحسین (۱۳۹۷ ش). راهکارهای حقوقی جایگزین جریمه تأخیر تأدیه. مجله حقوقی دادگستری، ۸۲ (۱۰۲)، ۱۳۵-۱۶۰.
36. عبدی‌پور فرد، ابراهیم (۱۳۹۹ ش). حقوق تعهدات. تهران: مجد.
37. علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۴۱۴ ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
38. فراهیدی، خلیل بن احمد (۱۴۰۹ ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
39. فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (۱۴۲۶ ق). القاموس المحیط. بیروت: مؤسسة الرسالة.
40. کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۵ ش). قواعد عمومی قراردادها. تهران: شرکت سهامی انتشار.
41. کاشانی، محمود (۱۴۰۰ ش). چالش‌های فقهی و حقوقی جریمه تأخیر تأدیه در نظام بانکی ایران. فصلنامه اقتصاد اسلامی، ۲۱ (۸۱)، ۱۵۷-۱۸۶.
42. محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۹۸ ش). قواعد فقه: بخش مدنی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
43. مطهری، مرتضی (۱۳۹۹ ش). ربا، بانک و بیمه. تهران: صدرا.
44. ـــــــ (۱۳۹۹ ش). مجموعه آثار شهید مطهری. تهران: انتشارات صدرا.
45. مکارم شیرازی، ناصر (۱۴۲۷ ق). القواعد الفقهیة. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب7.
46. ــــــــــــ (۱۴۲۷ ق). انوار الفقاهة - کتاب البیع. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب.
47. مهرپور، حسین (۱۳۹۹ ش). مجموعه نظریات شورای نگهبان. تهران: دادگستر.
48. موسوی بجنوردی، سید محمد (۱۴۰۱ ش). قواعد فقهیه. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
49. موسویان، سید عباس (۱۳۸۶ ش). ربا و تورم. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
50. موسویان، سید عباس و میثمی، حسین (۱۳۹۷ ش). بانکداری اسلامی (مبانی نظری - تجارب عملی). تهران: پژوهشکده پولی و بانکی.
51. نجفی، محمدحسن (۱۴۰۴ ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
52. Al-Shamsi, F. (2020). Islamic Finance in the UAE: Legal and Regulatory Issues. London: Routledge.
53. Farnsworth, E. A. (2018). Farnsworth on Contracts. New York: Aspen Publishers.
54. Hussain, M., Shahmoradi, A., & Turk, R. (2019). An Overview of Islamic Finance. Journal of International Commerce, Economics and Policy, 10(01), 1950004.
55. McKendrick, E. (2020). Contract Law: Text, Cases, and Materials. Oxford: Oxford University Press