فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

بازپژوهی فقهی عنصر مادی جرم قذف با محوریت رکن موضوع انتساب (نقد و پیشنهاد اصلاح ماده 245 ق.م.ا)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق، دانشگاه آیت الله العظمی بروجردی‌‌؛ بروجرد، ایران.
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه علوم قضایی، تهران، ایران.
چکیده
موضوع انتساب جرم قذف بر اساس ماده 245 ق.م.ا عبارت است از نسبت دادن جرایم زنا و لواط به شخص دیگر. خاستگاه انحصار موضوع انتساب قذف به زنا و لواط بر اساس یکی از دو دیدگاه موجود در فقه جزایی است. گستره موضوع انتساب قذف در فقه جزایی، مورد اختلاف نظر واقع شده است. گروهی از فقهای امامیه بر این باور هستند دایره موضوع انتساب قذف به جرایم زنا و لواط منحصر است؛ به طوری که هیچ انتساب دیگری را واجد شرایط معتبر برای تحقق عنصر مادی قذف نمی­دانند. اما گروه دیگری از فقهای امامیه، انتساب سحق را به انتساب زنا و لواط اضافه کرده و این‌چنین دایره موضوع انتساب قذف را گسترده­تر از دیدگاه پیشین می­دانند. با تتبّع در آرای هر دو دیدگاه، معلوم می­شود قائلین هر یک از دیدگاه­های مذکور برای اثبات اندیشه خود به ادله متعددی استناد کرده­اند. پژوهش حاضر بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی به طرح دیدگاه­های موجود دربارۀ مسئله حاضر پرداخته و ضمن ذکر ادله با استفاده از روش تضارب آرا به نقد و بررسی هر یک از دلایل اقدام کرده است. تحقیقات صورت گرفته منتج به نقد ماده 245 ق.م.ا شده است؛ زیرا ادله دیدگاه انحصار موضوع انتساب قذف به زنا و لواط از اعتبار لازم برخوردار نیست. انتساب سحق می­تواند مانند انتساب زنا و لواط در جایگاه عنصر مادی جرم قذف، نقش­آفرینی کند.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
1.    ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
2.    ابن عباد، اسماعیل (1414ق). المحیط فی اللغه. بیروت: عالم الکتاب.
3.    ابن فارس، ابو الحسین (1404 ق). مقائیس اللغه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
4.    ابن منظور، ابوالفضل، جمال‌الدین محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر.
5.    اردبیلی، سید عبدالکریم موسوی (1427ق). فقه الحدود والتعزیرات. قم: موسسه النشر لجماعه المفید.
6.    اردبیلی، محمدعلی (1399). حقوق جزای عمومی. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
7.    اصفهانی (فاضل هندی) محمد ابن حسن (1416ق). کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
8.    انصاری مرتضی ابن محمدامین (1416ق). فرائد الاصول. قم: موسسه نشر اسلامی.
9.    آقایی نیا، حسین (1394 ش). جرایم علیه اشخاص. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
10.              تبریزی، جواد بن علی (1417ق). أسس الحدود و التعزیرات. قم: دفتر مولِّف.
11.              ترحینی عاملی، محمدحسین (1427ق). الزبده الفقهیه فی شرح الروضه البهیه. قم: دارالفقه للطباعه و النشر.
12.              جزایری مروّج، محمدجعفر (1428ق). منتهی الدرایه فی توضیح الکفایه. قم: طلیعه نور.
13.              جوهری، اسماعیل ابن حمّاد (1410ق). الصحاح ـ تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
14.              حائری، سید علی بن محمد طباطبایی (1418ق). ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل. قم: موسسه آل‌البیت‌:.
15.              حر عاملی، محمد بن حسن (1409ق). وسائل‌الشیعه. بیروت: موسسه آل ‌البیت لإحیاء التراث.
16.              حلبی، ابو الصلاح، تقی الدین بن نجم‌الدین، (1403 ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین‌7.
17.              حلی، شمس‌الدین محمد ابن شجاع القطّان (1424ق). معالم ‌الدین فی فقه آل یاسین. قم: موسسه امام صادق‌7.
18.              خراسانی، محمدکاظم (1438ق). کفایه الاصول. قم: مجمع الفکرالاسلامی.
19.              خوانساری، سید احمد (1405ق). جامع المدارک فی شرح مختصرالنافع. قم: اسماعیلیان.
20.              راغب، اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دار العلم ـ الدار الشامیة.
21.              روحانی، سید صادق (1412ق). فقه الصادق. قم: دارالکتاب.
22.              زبیدی، سید محمد مرتضی حسینی (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
23.              سبحانی، جعفر، (1437ق). الموجز فی اصول الفقه. قم: موسسه امام صادق7.
24.              سیوطی، جلال‌الدین ابی‌بکر (1419ق). البهجه المرضیّه فی شرح الالفیّه. قم: دارالهجره.
25.              طریحی، فخرالدین (1416ق). مجمع البحرین. تهران: کتابفروشی مرتضوی.
26.              طوسی، ابوجعفر محمد بن حسن (1400ق). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دارالکتب العربی.
27.              عاملی جبعی، زین‌الدین بن علی (شهید ثانی) (1410ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. قم: کتاب‌فروشی داوری.
28.              علامه حلی، حسن بن یوسف (1413ق). قواعد الأحکام. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
29.              علامه حلی، حسن بن یوسف (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. قم: مؤسسة الإمام الصادق 7.
30.              علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر (1414ق). تحریر الحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه. قم: موسسه آل‌البیت.
31.              فاضل موحدی لنکرانی، محمد (1422ق). تفصیل الشریعه (کتاب الحدود). قم: مرکزفقهی ائمه اطهار :.
32.              فخرالمحققین، ابوطالب محمد بن حسن (1387ق). ایضاح الفوائد فی شرح القوائد. قم: اسماعیلیان.
33.              فراهیدی، خلیل ابن احمد (1410ق). العین. قم: هجرت.
34.              مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (1363). مرآةالعقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
35.              محدّث نوری، میرزا حسین (1417ق). خاتمه المستدرک. قم: مؤسسه آل البیت:.
36.              محقق حلی، نجم‌الدین جعفر بن حسن هذلی (1408ق). شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام. تهران: موسسه اسماعیلیان.
37.              مظفّر، محمدرضا (1430ق). اصول الفقه. بیروت: ذوی القربی.
38.              مفید، محمد بن محمد بن نعمان عکبری (1413ق). المقنعه. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
39.              موسوی خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا). تحریرالوسیله. قم: دارالرضی.
40.              میرمحمد صادقی، حسین (1395). جرایم علیه اشخاص. تهران: بنیاد حقوقی میزان.
41.              نجاشی، ابوالحسن احمد ابن علی (1407ق). رجال النجاشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
42.               نجفی، محمدحسن (1404ق). جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.