فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

چالش‌های فقهی تطبیق محاربه و افساد در بندهای چهارگانه ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر‌ی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
2 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.
چکیده
ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر در چهار بند، مجازات اعدام را برای چهار گروه از مجرمین مواد مخدر در نظر گرفته است. در این مقاله چالش­های فقهی بندهای چهارگانه موجود در ماده 45 مورد بررسی قرار گرفته است و مهم‌ترین پرسش تحقیق پیش رو این است که چالش­های فقهی تطبیق محاربه و افساد در بندهای چهارگانه ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر چیست؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی، با استفاده از منابع کتابخانه­ای به این نتیجه رسیده است که در بند الف ماده الحاقی، قاچاقچیانی که همراه خود سلاح دارند را از باب محارب، محکوم به اعدام دانسته است؛ درحالی‌که صدق محارب به مجرد همراه داشتن سلاح بدون کشیدن سلاح و قصد اخافه مردم، ممنوع است. در بند ب، قانون‌گذار سن 18 سال را برای اعدام ذکر کرد درحالی‌که سن بلوغ برای پسر پانزده سال قمری وبرای دختر نه سال قمری است وسن رشد نیز در فقه وحقوق، مقید به 18 سال نیست و عدد 18 سال از فقه و حقوق قابل استفاده نیست. همچنین بر اساس بند پ این قانون، کسی که قبلاً به حبس پانزده سال محکوم شده است اگر مواد مخدر خرید و فروش کند، محکوم به اعدام می‌شود درحالی‌که این اطلاق مخدوش است؛ زیرا ارکان جرم افساد فی­الارض در همه این موارد نیز صدق نمی‌کند و در موارد شک در صدق افساد فی الارض، نمی‌توان حکم افساد فی الارض را مترتب کرد. طبق گستره بند ت قانون مزبور اگر مقدار تریاک بیش از 50 کیلو باشد اعدام می‌شود درحالی‌که صدق عنوان افساد در مورد او مشکوک بوده واطلاق آن نیز از نظر فقهی ناتمام است.
کلیدواژه‌ها

کتب

ـ قرآن کریم
1.  اردبیلی، احمد بن محمد، (1403ق) مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
2.  بخشی‌زاده اهری، امین، حسین میرمحمد صادقی، (1392ش) تحولات ورویکردهای نوین قانون مجازات اسلامی مصوب1392، تطبیق ماده به ماده با قانون 1370، تهران: اندیشه عصر.
3.  پژوهشکده شورای نگهبان (گردآورنده) (1396ش)، نظرات استدلالی شورای نگهبان قانون الحاق یک ماده به قانون مبارزه با مواد مخدر1396، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان. 
4. جوادی آملی، عبدالله، (1380ش) تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
5. حر عاملی، (1409ق) وسائل الشیعه، تهران: درالکتب الاسلامیه.
6. حسینی عاملی، سید جواد (1419ق) مفتاح الکرامة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
7. حلبی، ابوالصلاح، (1403ق) الکافی فی‌الفقه. اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمؤمنین7.
8. حلّی، ابن ادریس (1410) السرائر، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
9. حلّی، حسن بن یوسف {علامه حلی} (1420ق) تحریر الأحکام الشرعیة- الحدیثة)، قم: مؤسسه امام صادق7.
10.       حلی، نجم‌الدین جعفر، {محقق حلی} (1403ق) شرایع الاسلام فی مسائل الحلال والحرام، تهران: انتشارات استقلال.
11.       ــــ، ـــــــــــــــــــــــــــــ (1418ق) المختصر النافع فی فقه الإمامیة، قم: مؤسسة المطبوعات الدینیة.
12.       خویی، سید ابوالقاسم، (1395ش)، ج 41 موسوعه، مبانی تکملةالمنهاج، قم: مدینه العلم.
13.       زراعت، عباس، (1393ش) شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی ـ حدود (سب­النبی، مصرف مسکر، سرقت، محاربه...)، تهران: جاوادنه، جنگل.
14.       شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، (1410ق) الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّی - کلانتر)، قم: کتاب‌فروشی داوری
15.       شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، (1413ق) مسالک الأفهام، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
16.       طباطبایی حائری، سید علی، (1418ق) ریاض المسائل، موسسه آل البیت.
17. طباطبایی، سید محمدحسین،‌{علامه طباطبائی}‌(1417ق) المیزان فی تفسیر القرآن، مترجم: سیّدمحمّدباقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیّه، قم.
18.               طوسی، ابوجعفر، محمد بن حسن، {شیخ طوسی} (1387ش) المبسوط فی فقه الإمامیة، مصحح: سید محمدتقی کشفی، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
19.               فاضل لنکرانی، محمد، (1383ش) جامع المسائل، قم: انتشارات امیر العلم.
20.               فخر المحققین حلّی، (1387ش) إیضاح الفوائد فی شرح القواعد، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
21.               فیض کاشانی، بی‌تا، مفاتیح الشرائع، قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی;.
22.               کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق) الکافی، تهران: درالکتب الاسلامیه.
23. گلپایگانی، سید محمد‌رضا، (1412ق) الدر المنضود فی أحکام الحدود، قم: دارالقرآن الکریم.
24.               مجلسی، محمدتقی، (1406ق) روضة المتقین، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور.
25.               مفید، محمد بن نعمان، (1430ق) المقنعه، قم: مؤسسه النشر الاسلامی جامعه مدرسین.
26.               مکارم شیرازی، ناصر، (1427ق) استفتائات جدید، قم: انتشارات مدرسه امام علی7.
27.               ــــــــــــــ، ــــ، (1425ق) تعزیر و گستره آن، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی‌طالب7.
28.               موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم، (1427ق) فقه الحدود والتعزیرات، قم: مؤسسة النشر لجامعة المفید.
29.               موسوی خمینی، روح‌الله، (1384ش) تحریرالوسیله، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
30.               ــــــــــــــ، ـــــــ، (1422ق) استفتائات، قم: دفتر انتشارات اسلامی قم.
31.               مؤمن قمی، محمد، (1385ش)، کاوشی در مجازات محارب ومفسد فی الارض، فقه اهل بیت، ش35.
32.               ـــــــــ، ــــــ، (1415ق) کلمات سدیدة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
33.               نجفی، محمدحسن (1404ق) جواهر الکلام، بیروت: درالکتب العلمیه.
34.               هاشمی شاهرودی، سید محمود، (1419ق) بایسته‌های فقه جزا، تهران: نشر میزان.
35. ـــــــــــــــــ، ـــــــــــــ، (1423ق) قراءات فقهیة معاصرة، قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت:.

مقالات

1. آشوری غلامرضا، حجت‌الله فتحی، محمدعلی حیدری. (1401ش) دو فصلنامه علمی فقه مقارن، سال دهم،  شماره 19.
2. پنجه پور، جواد، محمدابراهیم احمد عابدینی نجف‌آبادی، (1400ش) افساد فی الارض از وصف جزایی تا جرمی مستقل با تکیه بر آموزه‌های قرآنی، نشریه: فصلنامه دین پژوهی وکتابشناسی قرآنی، شماره 48.
3. کاکاوند، شهره و میلانی، علیرضا،1398، مقاله تحلیل ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر با هدف محدود سازی مجازات اعدام، https://civilica.com/doc/
4. موسوی مجاب، سید درید و احمدزاده، رسول، و رستمی، سینا. (1399ش) واکاوی سیاست جنایی قانون‌گذار در ماده 45 الحاقی به قانون مبارزه با مواد مخدر، نشریه آموزه های حقوق کیفری، دوره 17،  شماره 19.