فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

تحلیل فقهی گستره حکم حرمت ابدی ناشی از ارتکاب لواط

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد؛ ایران.
2 پژوهشگر حوزه علمیه خواهران، قم، ایران.
چکیده
در ماده 1056 قانون مدنی به نحو مجمل، چنین آمده است که اگر کسی با پسری عمل شنیع کند؛ نمی‌تواند مادر، خواهر یا دختر او را تزویج کند. اگرچه اصل این مسئله مورد اتفاق فقهای امامیه است؛ اما نظر به اجمال این مقرره و سکوت قوانین، قاضی در پی عمل به اصل یکصد و شصت و هفتم قانون اساسی و رجوع به منابع معتبر اسلامی با نظرات مختلفی مواجه خواهند شد. در این نوشتار با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با تتبع در منابع معتبر فقهی، به تبیین دیدگاه فقها در مورد گستره ایجاد حرمت ابدی نکاح در پی ارتکاب لواط، پرداخته شده و ابهام موجود برطرف گردیده است. ابهاماتی نظیر نوع لواط مؤثر در ثبوت حکم، شمول یا عدم شمول حکم نسبت به خط صعودی و نزولی، تفاوت یا یکسانی حکم نسبت به صغر یا کبر فاعل یا مفعول و شمول حکم نسبت به محارم رضاعی، برخی از این ابهامات هستند که در این مقاله طرح و پاسخ داده شده‌اند. این مقرره در مورد زمان ارتکاب فعل نیز ابهام دارد. پیشنهاد می‌گردد، ماده 1056 قانون مدنی بدین شرح اصلاح گردد: «اگر کسی با فردی مذکر، مرتکب عمل لواط شود، پس از ارتکاب فعل، ازدواج لائط با خواهر، مادر و دختران نسبی یا رضاعی و اجداد و نوادگان مفعول صحیح نیست».
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
1.    ابن بابویه، محمد بن علی (1413). من لایحضره الفقیه. (تصحیح غفاری، علی‌اکبر)، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
2.    ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب. چاپ سوم، بیروت: دار صادر.
3.    ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
4.    اراکی، محمدعلی (1419). کتاب النکاح. قم: نور نگار.
5.    اصفهانی، محمدباقر بن محمدتقی (1410). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسه الطبع و النشر.
6.    امامی، حسن (1375). حقوق مدنی. تهران: نشر اسلامیه.
7.    انصاری، مرتضی بن محمدامین (1415). کتاب النکاح (لشیخ الأنصاری). قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
8.    بحرانی، آل عصفور، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405 ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
9.    بحرانی، محمد (1429 ق). سند العروة الوثقی ـ کتاب النکاح. قم: مکتبة فدک.
10.              بهمن‌پوری، عبدالله (1400). تحلیل و نقد ماده 1050 و 1051 قانون مدنی (حرمت ابدی ناشی از ازدواج در ایام عده). مطالعات راهبردی زنان، 123 ـ 107، (91)23.
11.              تبریزی، جواد بن علی (1427). صراط النجاة. قم: دار الصدیقة الشهیدة.
12.              حر عاملی، محمد بن حسن (1409). تفصیل وسائل‌الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث.
13.              حکیم، سیدمحسن (1416). مستمسک العروة الوثقی. قم: مؤسسة دارالتفسیر.
14.              حلّی، محمد بن حسن (1387). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
15.              حلّی، یحیی بن سعید (1405). الجامع للشرائع. (تصحیح: جمعی از محققین تحت إشراف شیخ جعفر سبحانی)، قم: مؤسسة سید الشهداء العلمیة.
16.              حائری شاهباغ، علی (1382). شرح قانون مدنی. تهران: گنج دانش.
17.              حائری، سید علی بن محمد طباطبایی (1418). ریاض المسائل. (ط ـ الحدیثة)، قم: مؤسسه آل‌البیت:.
18.              حائری، سید علی بن محمد طباطبایی (1409). الشرح الصغیر فی شرح مختصر النافع ـ حدیقة المؤمنین. قم: انتشارات کتابخانه آیةالله مرعشی نجفی.
19.              خوانساری، سید احمد بن یوسف‌ (1405).جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. (تصحیح: علی‌اکبر غفاری)، قم: مؤسسه اسماعیلیان
20.              سبحانی، جعفر (1387). الموجز فی اصول الفقه. قم: موسسه الامام الصادق7.
21.              سبحانی، جعفر (بی‌تا). کلیات فی علم الرجال. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
22.              سبزواری، سیدعبدالأعلی (1413). مهذّب الأحکام (للسبزواری). قم: مؤسسة المنار.
23.              سید مرتضی (1415). الانتصار فی انفرادات الامامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
24.              سیستانی، سید علی حسینی (1417). منهاج الصالحین (للسیستانی). قم: دفتر حضرت آیة الله سیستانی.
25.              شبیری زنجانی، سید موسی (1419). کتاب نکاح (زنجانی). قم: مؤسسه پژوهشی رای‌پرداز.
26.              شهید اول، محمد بن مکی (1414). غایة المراد فی شرح نکت الإرشاد. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
27.              شهید ثانی، زین‌الدین بن علی (1413).مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. قم: مؤسسه المعارف الإسلامیة.
28.              طوسی، محمد بن حسن (1407). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
29.              طوسى، محمد بن حسن(1400). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى. بیروت: دار الکتاب العربی، بیروت.
30.              طاهری، حبیب‌الله (1418). حقوق مدنی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
31.              علیشاهی قلعه‌جوقی، ابوالفضل، اکبریان چنارستان علیا، فاطمه (1398). تحلیل ماده 1056 قانون مدنی از منظر فقه و حقوق خانواده. مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده،89 ـ 65؛ (4)2.
32.              عمیدی، سید عمیدالدین بن محمد اعرج حسینی‌ (1416). کنز الفوائد فی حل مشکلات القواعد. (تصحیح: واعظی، محی الدین؛ کاتب، حاج کمال و جلال اسدی)، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم
33.              فاضل لنکرانی، محمد (1421). تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة ـ النکاح. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار:.
34.              فاضل هندی، محمد بن حسن (1416). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
35.              فراهیدی، خلیل بن احمد (1410). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
36.              فقعانی، علی بن علی بن محمد بن طی (1418). الدر المنضود فی معرفة صیغ النیات و الإیقاعات و العقود. قم: مکتبة إمام العصر4 العلمیة.
37.              قطیفی، آل‌طوق، احمد بن صالح (1422). رسائل آل طوق القطیفی. بیروت: دار المصطفی لإحیاء التراث.
38.              کلینی، ابوجعفر، محمد بن یعقوب (1402). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
39.              لطفی، اسدالله (1388). حقوق خانواده. تهران: انتشارات خرسندی.
40.              لنگرودی، محمدجعفر (1385). حقوق خانواده. تهران: گنج‌دانش.
41.              مرعشی نجفی، سید شهاب الدین‌ (1406).منهاج المؤمنین. (تصحیح: سید عادل علوی)، قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.
42.              محقق‌داماد، مصطفی (1376). حقوق خانواده نکاح و انحلال آن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
43.              محقق کرکی، علی بن حسین (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسه آل‌البیت:.
44.              مکارم‌ شیرازی، ناصر (1424). کتاب النکاح. قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن ابی‌طالب7.
45.              مفید، محمد بن محمد (1413). المقنعه. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
46.              موسوی‌خمینی، سید روح‌اللّه (بی‌تا). تحریر الوسیلة. قم: موسسه مطبوعات دارالعلم.
47.              موسوی عاملی، محمد بن علی (1411). نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
48.              موسوی‌خویی، سیدابوالقاسم (1418). موسوعة الإمام الخویی. قم: مؤسسه إحیاء آثار الإمام الخویی;.
49.              نجفی، کاشف الغطاء، حسن بن جعفر (1422). أنوار الفقاهة ـ کتاب النکاح. نجف: بی‌نا.
50.              نجفی، محمد حسن (1412). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
51.              یزدی، سیدمحمدکاظم (1409). العروة الوثقی (للسید الیزدی). بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
52.              یثربی، علی محمد (1376). حقوق خانواده در حقوق مدنی. قم: سازمان تبلیغات اسلامی.
53.              وحید خراسانی، حسین (1428). منهاج الصالحین (للوحید). قم: مدرسه امام باقر7.