فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

واکاوی ادله و گستره اصل عدم تقیّه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
استاد سطوح عالی حوزه‌، قم، ایران.
چکیده
یکی از اصول مؤثر در فرایند اجتهاد اصل عدم تقیّه یا اصالة الجدّ است. این اصل متکفل تصحیح جهت صدور متن است؛ یعنی با توجه به اینکه موضوع حجیت در بحث ظواهر، مراد جدی کشف شده از طریق ظهور است، در مواردی که احتمال عدم اراده جدی متکلم و صدور روایت از باب تقیه داده شود، کلام حجیتی ندارد مگر آنکه احتمال عدم اراده جدی نفی شود، فقیهان با تمسک به اصل عدم تقیه، اراده جدی متکلم نسبت به جهت صدور را ثابت می‌نمایند. این نوشتار، با روش تحلیلی ـ توصیفی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای به این سؤال اصلی پاسخ می‌دهد که دلیل حجیت اصل عدم تقیه و گستره جریان آن چیست؟ از همین روی در این مقاله به ادله اصل عدم تقیه پرداخته شده است و تبیین شده است که تمسک به ادله لفظی حجیت خبر واحد و روایت خاص وارد شده در این جهت و انسداد صغیر، تمام نبوده و نمی‌تواند مستند اصل عدم تقیه باشد؛ بله تنها سیره عقلا و اجماع در پاره‌ای از موارد قابل‌پذیرش است. همچنین تبیین شده است که در مواردی مانند تقیه‌ای بودن مورد روایت، اثبات تقیه در قسمتی از روایت و علم اجمالی به تقیه، این اصل جاری نمی‌شود و در سایر موارد اصل عدم تقیه جاری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

آشتیانی، محمّد حسن (1429 ق). بحر الفوائد فی شرح الفرائد. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
2. آملی، میرزا هاشم (1395 ق). مجمع الأفکار و مطرح الأنظار. قم: المطبعة العلمیة.
3. انصاری، مرتضی (1413 ق). أحکام الخلل فی الصلاة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
4. انصاری، مرتضی (1413 ق). الرسالة الأولی فی الخلل الواقع فی الصلاة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
5. انصاری، مرتضی (1428 ق). فرائد الأصول. چاپ نهم. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
6. _______ (1415 ق). کتاب الزکاة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
7. _______ (1415 ق). کتاب الخمس. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
8. _______ (1415 ق). کتاب الصلاة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
9. _______ (1415 ق). کتاب الطهارة. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
10. ______ (1415ق). المکاسب. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
11. بحرانی، یوسف بن احمد (1405 ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
12. تبریزی، موسی (1369 ق). أوثق الوسائل فی شرح الرسائل. قم: کتبی نجفی.
13. تنکابنی، محمد (1385 ق). إیضاح الفرائد. تهران: مطبعة الاسلامیة (اخوان کتابچی).
14. تهرانی نجفی، هادی (1320 ش). محجّة العلماء. تهران: بی‌نا.
15. جزایری، سیّد محمّد جعفر (1415ق). منتهی الدرایة فی توضیح الکفایة. چاپ چهارم. قم: مؤسسه دار الکتاب (الجزائری).
16. حرّ عاملی، محمّد بن حسن (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت‌:.
17. حسینی بهسودی، سیّد محمّد سرور (1422ق). مصباح الأصول (تقریرات درس آیت‌الله خویی). قم: مکتبة الداوری.
18. حلّی، جعفر بن حسن (1423ق). معارج الأصول. لندن: مؤسسة الامام علی 7.
19. روزدری، علی (1409ق). تقریرات آیة الله المجدد الشیرازی. قم: موسسة آل البیت : لاحیاء التراث.
20. شبیری زنجانی، سید موسی (1419ق). کتاب نکاح. قم: مؤسسه پژوهشی رای‌پرداز.
21. طباطبایی، سیّد محمّد (1296ق). مفاتیح الأصول. قم: مؤسسة آل البیت : لإحیاء التراث.
22. طباطبایی یزدی، سیّد محمّد کاظم (1426ق). التعارض. قم: مدین.
23. طوسی، محمد بن حسن (1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
24. فاضل لنکرانی، محمّد (1430ق). دراسات فی الأصول. قم: مرکز فقهی أئمه أطهار:.
25. قمی، ابوالقاسم (1430ق). القوانین المحکمة فی الأصول. قم:احیاء الکتب الاسلامیة.
26. کشّی، محمد بن عمر بن عبد العزیز (1490 ق). رجال الکشی. مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
27. کلانتری، ابوالقاسم (1383 ش). مطارح الأنظار (تقریرت درس شیخ انصاری). قم: مجمع الفکر الإسلامی.
28. کلباسی، محمد بن محمد ابراهیم (بی‌تا). رسائل المحقق الکلباسی. قم: بی‌نا.
29. کلینی، محمد بن یعقوب (1407 ق). الکافی. چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
30. مرعشی نجفی، سید شهاب الدین (1415 ق). القصاص علی ضوء القرآن و السنّة. قم: انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی قدس سره.
31. مفید، محمد بن محمد (1414 ق). تصحیح اعتقادات الإمامیة. چاپ دوم. قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید.
32. منافی، سیدحسین (پاییز 1399). تبعیض بین علّت و حکم معلّل در جهت صدور، پژوهش‌های اصولی، 7 (24)، 101 ـ 120.
33. موسوی قزوینی، سیّد علی (1427 ق). تعلیقة علی معالم الأصول. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم.
34. موسوی قزوینی، سید علی (1424 ق). ینابیع الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
35. هاشمی، سید هاشم (1398 ش). تعارض الادلّة واختلاف الحدیث. قم: اسماعیلیان.
36. هاشمی شاهرودی، سیّد محمود (1417 ق). بحوث فی علم الأصول (تقریرات درس شهید صدر). چاپ سوم. قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الاسلامی.
37. همدانی، آقا رضا (1416 ق). مصباح الفقیه. قم: مؤسسة الجعفریة لإحیاء التراث و مؤسسة النشر الإسلامی.