فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

بررسی فقهی و حقوقی مالیت و ملکیت پرده آمنیون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدرس دانشگاه فرهنگیان سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران.
2 استادیار گروه فقه و حقوق دانشگاه سیستان و بلوچستان، سیستان و بلوچستان، ایران.
چکیده
پیشرفت‌های علم پزشکی این امکان را به بشر امروز داده است تا به دستاوردهای نوینی در عرصه درمان بیماری‌ها یا بهبود آسیب‌های وارده، علاوه بر اعضا از اشیای وجودی انسان نیز بهره ببرد؛ اما تبیین مشروعیت خریدوفروش این اشیا به مطالعات فقهی و حقوقی نیازمند است؛ بنابراین پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، تلاشی است جهت پاسخگویی به این سؤال که مالیت و ملکیت پرده آمنیون از منظر فقه و حقوق چگونه است؟ یافته‌ها حاکی از آن است که آمنیون بعد از فراوری به عنوان پانسمان بیولوژیک زخم در جراحی‌های چشم، زخم‌های دیابتی، سوختگی‌ها، پیوند پوست و... اثربخشی دارد. همچنین از عصاره آن برای بازسازی قرنیه و ترمیم زخم استفاده می‌شود و چون برخوردار از خواص ضدباکتریایی، ضدالتهابی و ضدویروسی است در بدن واکنش ایمونولوژیک ایجاد نمی‌کند و در کاهش درد بیمار و روند بهبود زخم مؤثر است؛ از این‌رو داشتن منافع محلّله مقصوده فراوان، عدم ردع شارع، نبود مانع ذاتی یا قانونی استفاده از آمنیون و عدم اضرار جداسازی آن از مادر و جنین و مهم‌تر گرایش بیماران و متخصصان حوزه پزشکی، مالیت و ارزش اقتصادی آمنیون را اثبات می‌کند. همچنین خریدوفروش آن، مطابق مواد ۲۱۵ و ۳۴۸ ق.م، به صراحت مالیت داشتن مورد معامله را مطرح می‌کنند، وجاهت قانونی می‌دهد. علاوه بر این، ملکیت فرع بر مالیت است که بعد از طرح فروض متفاوت آن در تحقیق پیش رو، الحاق مالکیت آمنیون به والدین صحیح می‌باشد؛ زیرا تشکیل جنین و توابع آن، حاصل لقاح گامت می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
نهج‌البلاغه
1.    ابن فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
2.    ابن حزم، علی بن احمد (بی تا). المحلی بالآثار. بیروت: دارالفکر.
3.    ابن کثیر دمشقی، اسماعیل (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. (تحقیق محمد حسین شمس الدین)، بیروت: دارالکتب العلمیه. منشورات محمد علی بیضون.
4.    ابن منظور، محمد مکرم (۱۴۱۴ق). لسان العرب، چاپ سوم. بیروت: دار الفکر الطباعة والنشر.
5.    ابن عابدین، محمدامین (1415ق). رد المحتار علی الدر المختار. بیروت: دار الفکر.
6.    ابن نجیم مصری، زین‌الدین (۱۴۱۸ق). البحر الرائق شرح کنز الدقائق. بیروت: دارالکتب العلمیه.
7.    ایروانی، علی بن الحسین (1406ق). حاشیه المکاسب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
8.    اصفهانی (کمپانی)، محمدحسین. (1376). حاشیه کتاب المکاسب. قم: انوارالهدی.
9.    اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة والبرهان فی شرح ارشاد الاذهان. قم: دفتر نشر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
10.              آلوسی. شهاب‌الدین (بی تا). تفسیر روح المعانی. بیروت: مکتبه العلم.
11.              امامی، حسن (۱۳6۳ و 1370)، دوره حقوق مدنی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
12.              انصاری، مرتضی (1424 و 1374). المکاسب. قم: مجمع الفکر الاسلامی و اسماعیلیان.
13.              بروجردی عبده، محمد (1380ش). حقوق مدنی. چاپ اول. تهران: گنج دانش.
14.              بجنوردی، میرزاحسن (1419ق). القواعد الفقهیه. نجف: مکتبة الصدر.
15.              توحیدی، محمدعلی (۱۳۷۹ ش)، مصباح ‌الفقاهه. تقریرات درس آیت­الله خویی. قم: وجدانی.
16.              جوهری، اسماعیل بن حماد (1407ق). الصحاح. بیروت: دارالملایین.
17.              جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1378ش). مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران : گنج دانش.
18.              حکیم، سید محسن (۱۳۷۹ش). نهج الفقاهة. قم: فقه.
19.              حسینی روحانی، محمدصادق (1376ش). المسائل المستحدثه. تهران: مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی راهیان.
20.              حاج احمد، یوسف (۱۲۲۴ق). موسوعه الاعجاز العلمی فی القرآن و السنه. چاپ دوم. دمشق: مکتبة ابن حجر.
21.              حلی، حسن بن یوسف (1412ق). مختلف الشیعه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
22.              خویی، السید ابوالقاسم (۱۳۷۱ ش). مصباح‌الفقاهه. چاپ سوم. قم : وجدانی.
23.              خوانساری، موسی (1421ق). منیه الطالب فی شرح المکاسب. قم: دارالفکر.
24.              خمینی، سید روح‌الله موسوی (1363ش). کتاب البیع. قم : اسماعیلیان.
25.              خمینی روح‌الله موسوی (۱۴۲۱ق). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
26.              دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۵۸ ش). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
27.              دورلند، ویلیام (1380ش). فرهنگ پزشکی دورلند. ترجمه محمد هوشمند ویژه. تهران: توتیا.
28.              راغب اصفهانی، حسین (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. لبنان: دار العلم.
29.              رسایی نیا، ناصر (۱۳۷۶ ش). اشخاص اموال مالکیت. تهران: آوای نور.
30.              زمخشری، محمود بن عمر (1407ق). الکشاف من حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی.
31.              زحیلی وهبه بن مصطفی (1418ق). التفسیر المنیر فی العقیدة والشریعه و المنهج. بیروت: دارالفکر المعاصر.
32.              سمرقندی نصر بن محمد (بی تا). بحرالعلوم. بی‌جا. بی‌نا.
33.              سبزواری سید عبد الأعلی (1413ق). مهذّب الاحکام. قم: مؤسسه المنار.
34.              سادلر، توماس، دبلیو (۱۳۹۸). جنین‌شناسی پزشکی لانگمن. (ترجمه غلامرضا حسن‌زاده و مرتضی غلامی‌نژاد و مهداد عبدی)، تهران: ارجمند. ویرایش 14.
35.              شهیدی، مهدی (1380ش). حقوق مدنی ۳ تعهدات. تهران: مجد.
36.              شاطبی، ابراهیم بن موسی (1422ق). الموافقات. بیروت: دارالکتب العلمیه.
37.              شاذلی، قطب بن ابراهیم (1412ق)، فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشرق.
38.              صدر، سید محمدباقر (1408ق). اقتصادنا. بیروت: مجمع شهید صدر..
39.              صفایی، حسین (۱۳۸۰ ش). حقوق مدنی اشخاص و اموال. تهران: میزان.
40.              صاحب بن عباد، اسماعیل (1414ق). المحیط فی اللغه. چاپ اول. بیروت: عالم الکتاب.
41.              صنعانی، محمد بن اسماعیل (1379ش). سبل السلام شرح بلوغ المرام من جمیع ادله الاحکام. حلب: مصطفی الباب و اولاده.
42.              طریحی، فخرالدین (1375ش). مجمع البحرین. (تحقیق احمد حسینی)، تهران: مرتضوی.
43.              طوسی، محمد بن حسن (بی­تا). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت: دار الاندلس.
44.              ــــــ، ــــــــــــــ (بی­تا). تفسیر البیان، بی‌جا.
45.              طبرسی، فضل بن حسن (1421ق). تفسیر جوامع الجامع. قم: مؤسسه النشر الإسلامی الجماعة المدرسین.
46.              ـــــــــــ (1415ق). مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
47.              طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۷۴ش). ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه دفتر نشر اسلامی.
48.              طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳90ش). المیزان فی تفسیر القرآن. لبنان: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات.
49.              طاهری، حبیب‌الله (۱۴۱۸ق). حقوق مدنی. قم : مؤسسه النشر الإسلامی.
50.              طباطبایی یزدی، محمدکاظم (۱۴۲۳ق). حاشیه المکاسب. بیروت: دار المصطفی لاحیاء التراث.
51.              طنطاوی، سید محمد (۱۹۹۷م). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. مصر: نهضة مصر.
52.              عرفانیان احمدپور، محمود (۱۳۸۱ ش). مبانی رویان‌شناسی. مشهد: جهاد دانشگاهی.
53.              العسکری، ابوهلال الحسن (بی‌تا). الفروق اللغویه. قاهره: دار العلم.
54.              فراهیدی، خلیل (1410ق). کتاب العین. قم: هجرت.
55.              قرطبی، شمس‌الدین (۱۹6۴م ـ ۱۳۸۴ش). تفسیر القرطبی. قاهره : دارالکتاب المصریة.
56.              کاتوزیان، ناصر (۱۳86 ش). اموال و مالکیت. تهران: سهامی انتشار.
57.              کرکی، علی بن حسین (1408ق). جامع المقاصد. قم: مؤسسه آل‌البیت.
58.              کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. قم: دارالکتب الاسلام.
59.              گروهی از نویسندگان زیر نظر شاهرودی (۱4۲۳ق). فقه الاسلامی طبقاً لمذهب اهل البیت. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت.
60.              لاری، عبدالحسین. (1418ق). التعلیقه علی المکاسب. قم : مؤسسه المعارف الاسلامیه.
61.              مشکینی اردبیلی، علی (بی تا). مصطلحات الفقه. قم: الهادی.
62.              مطهری، مرتضی (۱۳۸۹). نظری بر نظام اقتصادی اسلام. تهران: صدرا.
63.              مفید، محمد بن محمد (1410ق). المقنعه. قم: دفتر نشر اسلامی
64.              مجلسی، محمدباقر (۱۴۰۳ ق). بحارالانوار. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
65.              مصطفوی. حسن (1402ق). التحقیق فی کلمات القران الکریم. تهران: مرکز الکتاب
66.              موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا (۱۳۹9ش). بلغه الطالب فی التعلیق علی بیع المکاسب. قم: خیام.
67.              محقق داماد، سید مصطفی (1406ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
68.              مراغی، احمد بن مصطفی (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دار احیاءالتراث العربی.
69.              نائینی، محمدحسین (۱۳۷۳). منیه الطالب فی حاشیه المکاسب. تهران : المکتبه المحمدیه.
70.              نجفی، محمدحسن (۱۳۶۸ش). جواهر الکلام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
71.              نراقی، ملااحمد (1405ق). مستند الشیعه. قم: کتابخانه نجفی.
72.              واسطی زبیدی، سید محمد (۱۴۱۴ ق). تاج العروس. لبنان: دارالفکر.
73.              هانری، فردریک (۱۳۳۲ ش). اصول فیزیولوژی عمومی. (مترجم عبدالله شیبانی)، تهران: دانشگاه تهران.
 
مقالات:
1.    اسکندرلو، مهدی و عظیمی، مینا، ربیعی، صغری، قربان‌پور، منوچهر (۱۳۹۴). بررسی کارایی غشا آمنیون به عنوان پانسمان بیولوژیکی در بهبود محل برداشت پیوند در بیماران سوختگی. جراحی ایران، ۲۳ (۱)، ۲۵ ـ ۱۶.
3.    رجائی. فاطمه و محقق داماد. سید مصطفی. (بهار و تابستان ۱۳۹۵). بررسی فقهی حقوقی مالیت اعضای بدن انسان. فصلنامه فقه پزشکی. 8 (27 و 26)، 173ـ 137.
4.    رستگار لاری، عبدالعزیز، سلطان دلال، محمدمهدی، کلافی، زهره، حسینی، سید کاظم، حیدرزاده، سیامک و رحیمی فروشانی، عباس، بختیاری، روناک (۱۳۹۱ زمستان)، بررسی خاصیت آنتی‌باکتریال غشای آمنیوتیک انسان در شرایط آزمایشگاهی. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دوره ۱۷، ۳۷- ۳۰.
5.    زارع، سونا و احمدی، رحیم و محمدنیا، عبدالرضا و نیل‌فروش‌زاده، محمدعلی و محمودی، مینو (۱۳۹۹). بررسی کارایی جداسازی و کشت سلول‌های بنیادی مزانشیمی پرده آمنیون انسان در محیط کشت سلولی. (دانشور پزشکی)، ۲۸ (6)، ۱۱ ـ ۱.
6.    زارع، محمدعلی، نیکنام، ساسان، فرجی اسکویی، سید جعفر (1382). استفاده از پیوند پرده آمنیون در بازسازی سطح چشم. چشم پزشکی ایران، 16(1)، 118-115.
7.    ضیایی، محمد عادل، حسامی، محمدعزیز (پاییز و زمستان ۱۳۹۲) مالیت منافع و اختلافات مترتب بر آن در مذاهب اهل‌‌سنت. فقه مقارن، 1 (۲)، 3۰ ـ ۵.
8.    ضیاییان، بیژن و رودباری، مسعود (۱۳۸۳ش). طب داخلی روز (افق دانش). ۱۰ (3)، 19‌ـ 15.
9.    عظیمی‌الموتی، محمد، شایان اصل، نیلوفر، مؤمنی، مریم، نوری، معصومه، کوه‌کن، اعظم، حاجی‌زاده، انسیه، سلطانعلی‌زاده، فاطمه، محمودی، سید ملیحه، جمشیدی ماکیانی، مهین، ابراهیمی، مرضیه (بهمن و اسفند 1397). بررسی ایمنی عصاره پرده آمنیون در بهبود زخم‌های پای دیابتی (مطالعه کارآزمایی بالینی فاز 1). دیابت و متابولیسم ایران. ۱۸ (۳۱۳۴ ـ ۱۲6.
10.              عمرانی فرد، محمود، انصاری، امیرمهدی، جاذبی، نوشین، روزبهانی، رضا، اکبری، مجتبی (فروردین ۱۳۹۰)، مقایسه نتایج درمانی استفاده غشای آمنیون و گرافت پوستی در درمان سوختگی‌های درجه ۲ عمقی کودکان. دانشکده پزشکی اصفهان، ۲۹ (۱۲۶۴۸ ـ ۴۱.
11.              کراچیان ثانی، فاطمه، صدری، سید محمد، باقری، احمد، امیرپور، حیدر، جمشیدی راد، محمدصادق (پاییز و زمستان ۱۳۹۸). جایگاه حق تصرف والدین بر جنین : حق اختصاص یا مالکیت؟ مجله فقه پزشکی، 11 (41 و40)، 20 ـ 7.
12.              معراج طباطبایی، امیرحسین زرنانی، نیکو، شهره، کشاورزی، بهاره، رمضانی تهرانی، فهیمه، عارفی، سهیلا، امیرزادگان، ابراهیم، مصفا، نریمان (بهار 1392). جداسازی و ایمنوفنوتایپینگ سلول‌های اپی‌تلیالی پرده آمنیون. پژوهش در پزشکی. 37 (1)، 7 ـ 1.
13.              معین، هوشنگ، ظهرابی، مجید، ظهرابی، مرتضی (1381). کاربرد پرده آمنیوتیک جفت انسان برای ترمیم سخت شامه سگ. مجله دانشکده پزشکی، ۶ (5).377 ـ 371.
14.              موحدان، حسین، نام‌آوری، شبنم (۱۳۸۰ش). پیوند پرده آمنیون در نقص اپی‌تلیالی مقاوم قرنیه. چشم‌پزشکی بینا، ۶(۳)، پی‌درپی ۲۳، ۲۸۹ ـ ۲۸۴.
15.              یوسفی، احمدعلی (پاییز ۱۳۹۹). ضابطه مال بودن در مباحث فقهی. فصلنامه علمی اقتصاد اسلامی، 20 (79)، 37 ـ 64.
16.    Sean V. Murphy, Aleksander Skardal, Lujie Song, Khiry Sutton, Rebecca Haug, David L. Mack, John Jackson, Shay Soker, Anthony Atala, (November 2017) , Solubilized Amnion Membrane Hyaluronic Acid Hydrogel Accelerates Full-Thickness Wound Healing, Stem Cells Translational Medicine, Volume 6, Issue 11, Pages 2020–2032.