فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

نقد ادله قرآنی و روایی قاعده مقاصّه نوعیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌پژوه مجتمع آموزشی ـ پژوهشی ائمه اطهار ع، قم، ایران.
چکیده
یکی از مشکلاتی که برای مکلّفین در تعامل با اهل سایر ادیان وجود دارد، اختلاف در احکام ملل و مذاهب مختلف است. یکی از قواعدی که در فقه شیعه برای حلّ این مشکلات مطرح شده است قاعده الزام است که به موقع آن می‌توان اهل ملل و مذاهب دیگر را به مقتضای دین خود الزام کرده و با آن معامله صحت نمود، قاعده مقاصّه نوعیه، بدیلی است که برای قاعده الزام مطرح شده است و ادعا شده ادله دلالتی بر قاعده الزام نداشته و بر قاعده مقاصّه نوعیه دلالت می‌کنند. با توجه به اینکه قاعده الزام، تطبیقات و اثرات زیادی دارد و از طرفی قاعده مقاصّه نوعیه ضیق‌تر است و به نحوی است که در شرائط فعلی جامعه ایران جاری نمی‌شود، لذا این مسئله ایجاد می‌شود که آیا ادله‌ای که ادعا شده است دلالت بر قاعده مقاصّه نوعیه دارد، از جهت سند و دلالت تمام‌اند؟ این نوشتار با روش تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای، در صدد این است که ادله قرآنی و روایی که برای این قاعده مطرح شده است را بیان و بررسی کند؛ تأمّل در این ادله برای ما روشن می‌کند که این ادله دلالتی بر مقصود نداشته و برخی از حیث سند و برخی از حیث دلالت مخدوش هستند و دلالتی بر مطلوب ندارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

فهرست منابع

* قرآن کریم.
1. اصفهانی، محمدتقی، (مجلسی اول) (1406 ق). روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. محقق و مصحّح: موسوی کرمانی، حسین و اشتهاردی علی پناه، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشانبور
2. بحر العلوم، محمد بن محمد تقی (1403 ق). بلغة الفقیه. تهران: منشورات مکتبة الصادق.
3. جمعی از پژوهشگران زیر نظر شاهرودی، سید محمود هاشمی (1423ق). موسوعة الفقه الاسلام طبقا لمذهب أهل البیت:. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت:.
4. سیستانی، سید علی (1436ق). قاعدة الالزام، (مقرر: ربانی، محمدعلی)، بحرین: بی‌نا.
5. صدر، محمد باقر (1417ق). بحوث فی علم الأصول. مقرّر: هاشمی شاهرودی، محمود، قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت:.
6. طباطبایی، محمدحسین(1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
7. طبرسی، فضل بن حسن (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
9. طوسی، ابو جعفر، محمد بن حسن(شیخ طوسی) (1407ق). تهذیب الأحکام. (محقق و مصحّح: حسن موسوی خراسان). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
10. عاملی، حرّ، محمد بن حسن، (1409ق). وسائل الشیعة. (مؤسسة آل البیت:، محقق/ مصحح) قم: مؤسسه آل البیت:.
11. قائینی، محمد. (1380ش). الارشاد إلی قواعد الالزام و اللزوم و الاقتصاص، قم‌: نصایح.
12. کاشانی، فیض، محمد محسن ابن شاه مرتضی (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امام أمیر المؤمنین7.
13. کلینی، ابو جعفر، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. محقق/مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد) تهران: دار الکتب الإسلامیة.
14. مکارم شیرازی، ناصر، (1371 ش). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
15. مظفر پور، محمد یاسین (1399 اسفند). «بررسی تقاصّ و موانع آن در فقه و حقوق ایران و قوانین موضوعه». مجله پژوهش و مطالعات اسلامی، 2 (20)، 134-169.
16. نجاشی، احمد بن علی (1365ش). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعه لجامعة المدرسین بقم المشرفه.
17. نجفی، صاحب الجواهر، محمد حسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. (محقق/ مصحح: عباس قوچانی- علی آخوندی)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
18. یزدی، سید محمدکاظم طباطبایی، (1414ق). تکملة العروة الوثقی. (محقق/ مصحح: سید محمدحسین طباطبائی) قم: کتابفروشی داوری.
19. پایگاه اطلاع‌رسانی مدرسه فقاهت (دروس شیخ محمدتقی شهیدی‌پور) تاریخ دستیابی 21 اسفند 1402؛ B2n.ir/r02849.