فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

بازپژوهی «لباس شهرت» از دیدگاه فقه امامیه و تطبیق آن بر پوشش‌های ناهنجار نوپدید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌پژوه درس خارج حوزه قم، دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق ـ الاهیات ـ دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 پژوهشگر مرکز فقهی ائمه اطهار ع، قم، ایران.
چکیده
«لباس شهرت» یکی از عناوین مطرح شده در کتب کهن روایی و فقهی است. این مسئله از بُعد تبیین موضوع و نیز از جهت حکم مترتب بر آن، از گذشته تا به امروز، مورد بحث فقیهان بوده است. در بُعد اول، برخی صِرف شهرت را برای تحقق موضوع و ترتّب حکم حرمت کافی دانسته‌اند. برخی دیگر، تحقق عناوینی چون اذلال، هتک و یا وهن مؤمن را موضوع حرمت دانسته‌اند. و گروه سوم لباس شهرت را لباسی دانسته‌اند که به‌قصد ریا و اظهار زهد پوشیده شود. در بعد دوم نیز سه نظریه حرمت، احتیاط و کراهت وجود دارد. علی‌رغم اهمیت مسئله پوشش و ابتلای عمومی آن، تاکنون پژوهش درخوری در این عرصه ارائه نشده است. در این نوشتار که با روش توصیفی ‌ـ تحلیلی و با به‌کارگیری داده‌های کتابخانه‌ای صورت پذیرفت، این نتیجه به دست آمد که لباس شهرت به لباسی گفته می‌شود که پوشنده‌ی آن را در وضعیتی ناخوشایند و زشت قرار دهد که اگر این وضعیت موجب هتک حرمت او یا موجب تحقق سایر عناوین حرام شود؛ حکم آن حرمت است؛ ولی اگر قبح پوشش در حدی نباشد که موجب تحقق عناوین مذکور شود، به‌موجب ادله نکوهش پوشیدن لباس شهرت حکم آن کراهت خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم
1. آرنولند، ربکا (1398ش)، فشن، تهران: نشر مشکی.
2. ابن اثیر، مبارک بن محمد (1367ش)، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، قم: موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
3. ابن ادریس، محمد بن احمد (1387ش)، موسوعة ابن إدریس الحلی، قم: دلیل ما.
4. ابن بابویه، محمد بن علی (1413ق)، من لایحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلام.
5. ابن حمزه، محمد بن علی (1408ق)، الوسیلة إلی نیل الفضیلة، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
6. ابن درید، محمد بن حسن (1988م)، جمهرة اللغة، بیروت: دارالعلم للملایین.
7. ابن سیده، علی بن اسماعیل (1421ق)، المحکم والمحیط الأعظم، بیروت: دارالکتب العلمیه.
8. ابن فارس، احمد (1404ق)، معجم مقائیس اللغة، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
9. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
10.  ازهری، محمد بن احمد (1421ق)، تهذیب اللغة، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
11.  اشتهاردی، علی‌پناه (1417ق)، مدارک العروة، تهران: دار الأسوة للطباعة و النشر.
12.  بهجت، محمدتقی (1386ش)، استفتائات، قم: دفتر حضرت آیت الله العظمی بهجت.
13.  جوهری، اسماعیل بن حماد (1410ق)، الصحاح، بیروت: دار العلم للملایین.
14.  حر عاملی، محمدحسن (1416ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی مسائل الشریعة، قم: آل البیت: لإحیاء التراث.
15.  حمیری، نشوان بن سعید (1420ق)، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، دمشق: دارالفکر.
16.  خراسانی، محمدکاظم (1409ق)، کفایة الأصول، قم: مؤسسۀ آل البیت:.
17.  خمینی، سید روح‌الله  موسوی(1392ش)، تحریرالوسیلۀ، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی1.
18.  خوئی سید ابوالقاسم موسوی (1418ق)، موسوعة الإمام الخوئی، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
19.  دهخدا، علی‌اکبر (1377ش)، لغت‌نامه، تهران: دانشگاه تهران.
20.  راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دارالقلم.
21.  زبیدی، محمد مرتضی (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر.
22.  زمخشری، محمود بن عمر (1417ق)، الفائق فی غریب الحدیث، بیروت: دارالکتب العملیه.
23.  زمخشری، محمود بن عمر (1979م)، أساس البلاغة، بیروت: دار صادر.
24.  سند، محمد (1431ق)، سند العروة الوثقی (الصلاة)، بیروت: الأمیرة.
25.  سیستانی، سید علی (1422ق)، المسائل المنتخبة، قم: مکتب آیة الله العظمی السید اللسیستانی.
26.  سیفی، علی‌اکبر (بی‌تا)، دلیل تحریرالوسیلة (النکاح)، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی1.
27.  شبیری زنجانی، سید موسی (1388ش)، توضیح المسائل، قم: سلسبیل.
28.  شهید ثانی، زین‌الدین عاملی (1380ش)، روض الجنان فی شرح إرشاد الأذهان، قم: بوستان کتاب.
29.  صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414ق)، المحیط فی اللغة، بیروت: عالم الکتاب.
30.  صافی، لطف‌الله (1385ش)، جامع الأحکام، قم: دفتر تنظیم و نشر آثار آیت الله العظمی صافی گلپایگانی.
31.  طباطبائی، سید علی بن محمد (1418ق)، ریاض المسائل فی تحقیق الأحکام بالدلائل، قم: مؤسسۀ آل البیت:.
32.  طبرسی، علی بن حسن (1385ق)، مشکاۀ الانوار فی غرر الأخبار، نجف: المکتبة الحیدریة.
33.  طوسی، محمد بن حسن (1387ق)، المبسوط فی الفقه الامامیة، تهران: مکتبه المرتضویة.
34.  ــــــ، ـــــــــــــــ، (1400ق)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت: دار الکتاب العربی.
35.  ــــــ، ـــــــــــــــ، (1407ق)، تهذیب الأحکام، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
36.  عاملی، سید جواد بن محمد (1419ق)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
37.  عسکری، حسن بن عبدالله (1400ق)، الفروق فی اللغة، بیروت: دارالآفاق الجدیدة.
38.  ـــــــ، ــــــــــــــــ، (1428ق)، تصحیح الوجوه و النظائر، قاهره: مکتبة الثقافة الدینیة.
39.  فاضل لنکرانی، محمد (1429ق)، تفصیل الشریعة (الصلاة)، قم: مرکز فقه الأئمة الأطهار:.
40.  فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق)، کتاب العین، قم: نشر هجرت.
41.  کاشف الغطاء، جعفر بن خضر (بی‌تا)، کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء، اصفهان: مهدوی.
42.  کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
43.  گرامی، محمدعلی (1415ق)، المعلقات علی العروة الوثقی، قم: توحید.
44.  مجلسی، محمد بن باقر (1403ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
45.  مجلسی، محمدتقی (1406ق)، روضة المتقین فی شرح من لایحضره الفقیه، قم: مؤسسه فرهنگی اسلامی کوشان‌پور.
46.  مدنی، سید‌علی خان کبیر (1384ش)، الطراز الأول و الکناز لما علیه من لغة العرب المعول، مشهد: مؤسسة آل البیت:.
47.  مروی، جواد (1400ش)، درس خارج فقه، جلسات 42 تا 44.
48.  مشکینی، علی (1390ش)، التعلیقة الاستدلالیة علی تحریر الوسیلة، قم: مؤسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
49.  مطرزی، ناصر ابن عبدالسید (1399ق)، المغرب فی ترتیب المعرب، حلب: مکتبة أسامة بن زید.
50.  مفضل بن سلمه (1380ق)، الفاخر، قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة.
51.  مکارم شیرازی، ناصر (1381ش)، استفتائات جدید، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابیطالب.
52.  منتظری، حسینعلی (1415ق)، دراسات فی المکاسب المحرمة، قم: نشر تفکر.
53.  ـــــــ، ــــــــ، (بی‌تا)، التعلیقة علی العروة الوثقی، بی‌جا: بی‌نا.
54.  نائینی، محمدحسین (1352ش)، أجود التقریرات، قم: مطبعة العرفان.
55.  نجفی، محمدحسن (1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
56.  نجفی، هادی (1387ش)، الآراء الفقهیة، اصفهان: مهر قائم.
57.  نراقی، احمد بن محمدمهدی (1415ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، مؤسسۀ آل البیت: لإحیاء التراث.
58.  نوری، حسین بن محمدتقی (1408ق)، مستدرک الوسائل، بیروت: مؤسسۀ آل البیت: لإحیاء التراث.
59.  یزدی، سید محمدکاظم (1386ش)، العروة الوثقی (مکارم)، قم: مدرسة الإمام علی بن ابی‌طالب7.
60.  ـــــ، ـــــــــــــ، (1388ش)، العروة الوثقی و التعلیقات علی‌ها، قم: مؤسسة السبطین‌8 العالمیة.
61.  ـــــ، ـــــــــــــ، (1421ق)، العروة الوثقی (عدة من الفقهاء، جامعه مدرسین)، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم.
62.  ـــــ، ـــــــــــــ، (1422ق)، العروة الوثقی (لنکرانی)، قم، مرکز فقه الأئمة الأطهار:.