فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

موضوع‌شناسی فقه مُد و فشن با تأکید بر مصادر روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای فلسفه و مدیر گروه فقه هنر، ارتباطات و رسانه مجتمع آموزشی‌ ـ پژوهشی ائمه اطهار‌، قم، ایران.
2 دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و پژوهشگر مجتمع آموزشی ـ پژوهشی ائمه اطهار، قم، ایران.
چکیده
اگر چه صنعت مد و فشن در موضوعات مختلفی همچون پوشاک و لباس، محصول مدرنیته غربی و چالش حکمرانی فرهنگی کشور است؛ لکن این چالش با حکمرانی فرهنگی دین‌بنیاد از منظر بایسته‌های فقهی و نظریه تربیتِ دینیِ هنجارمحور از طریق ضوابط شرعی، امکان بسط خلاقیت جامعه دینی را دراین‌خصوص فراهم می‌نماید؛ ازاین‌رو تلاش این مقاله به روش توصیفی ـ تحلیلی و نیز استنطاق اجتهادی آن است که مبتنی بر منابع فقهی و میراث فقها، پس از موضوع‌شناسی مناسب، روایات موجود در عرصه مد، پوشش و لباس را بررسی کند و میدان مسئله‌مندی را برای فقه‌پژوهان ترسیم نماید و حوزه مدیریت پوشاک، مد و زیبایی را مورد کاوش قرار دهد. حاصل این نوشتار عبارت است از آنکه مقوله مد، امری مستحدث است و در منابع فقهی ما چیزی به اسم مد و مدگرایی وجود ندارد. اما مسلماً نمی‌توان به‌صورت جزمی و کلی، مدگرایی یا برندگرایی را تحریم کرد؛ مگر این‌که تحت بعضی از عناوین محرّم مانند تشبّه به کفار، اسراف، تبرّج، تخطّی از پوشش واجب بانوان یا آقایان، لباس شهرت و امثال این‌ها (عناوین ممنوع در شرع) قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

کتب

  ـ قرآن
  ـ نهج‌البلاغه
1.    ابن أثیر، مجدالدین، (1399ق). النهایة فی غریب الحدیث والأثر. تحقیق: طاهر أحمد الزاوی - محمود محمد الطناحی، بیروت: المکتبة العلمیة.
2.    ابن الندیم، أبو الفرج محمد بن إسحاق بن محمد الوراق البغدادی المعتزلی الشیعی (1417ق). الفهرست. المحقق: إبراهیم رمضان، بیروت: دار المعرفة.
3.    ابن جوزی، عبدالرحمان 1386ق). الموضوعات. به کوشش عبدالرحمان محمد عثمان، مدینه، المکتبه السلفیه.
4.    ابن قدامه، عبدالله بن احمد (1383ش). المغنی. عمان ـ اردن: بیت الأفکار الدولیة.
5.     ابن منظور، محمد بن مکرم بن علی، ابوالفضل (1414ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
6.    اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. محقق و مصحح: عراقی، آقا مجتبی، اشتهاردی، علی‌پناه، یزدی اصفهانی، آقا حسین، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
7.    استوتزل، ژان (1371ش). روان‌شناسی اجتماعی. مترجم علی‌محمد کاردان، تهران: دانشگاه تهران.
8.    اسفندیار، سرور (1387). واقعیت مد و مدگرایی، پیام زن.
9.  بحرانی، یوسف (1423ق). الدررالنجفیه. بیروت: شرکه دار المصطفی لاحیاء التراث.
10.         برقی، احمد بن محمد بن خالد (1371 ق). المحاسن. مصحح: محدث، جلال‌الدین، قم: دارالکتب الإسلامیة.
11.         التهانوی، محمدعلی، (1996م). کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم. بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.
12.         جرجانی، علی بن محمد (1403ق). کتاب التعریفات. بیروت: دارالکتب العلمیة.
13.         چارلز وست چرچمن (1369). نظریه سیستم‌ها. ترجمه رشید اصلانی، تهران: نشر مرکز مدیریت دولتی.
14.          حکیم، سید محسن )1372). مستمسک العروة الوثقی. قم: انتشارات کتابخانه مرعشی نجفی.
15.         دهخدا، علی اکبر (1377). فرهنگ لغت. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران، روزنه.
16.         راغب اصفهانی، أبو القاسم الحسین بن محمد (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. (محقق: صفوان عدنان الداودی)، الدار الشامیة - دمشق بیروت: دار القلم.
17.         شایان مهر، علیرضا (1377). دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی. تهران: کیهان.
18.         شهید اول، محمد بن مکی(1410ق)، اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة، بیروت - لبنان: دار التراث.
19.         شیخ حرّ عاملی (1409ق). وسائل‌الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت:.
20.         صدر، سید محمدباقر (1405ق). بحوث فی علم الاصول. (مقرر سید محمود هاشمی)، قم:  مجمع علمی شهید صدر.
21.         طبرانی، سلیمان (1404ق). المعجم الکبیر. (به کوشش حمدی بن عبدالمجید سلفی)، قاهره: مکتبة ابن تیمیة.
22.         طبرسی، حسن بن فضل (1365). مکارم‌الاخلاق. (ترجمه ابراهیم میرباقری) تهران: فراهانی.
23.          طوسی، محمد بن حسن (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، بیروت: دارالکتاب العربی.
24.         ـــــ، ــــــــــــــ (1414ق). الأمالی، قم: دار الثقافة.
25.         ـــــ، ــــــــــــــ ، (1373). الرجال. (محقق: جواد قیومی اصفهانی)، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
26.         عالم، عبدالرحمن (1393). بنیادهای علم سیاست. تهران: نی.
27.         عاملی، محمد بن مکی، {شهید اول} (1419ق). ذکری الشیعة فی أحکام الشریعة‌، قم: مؤسسه آل‌البیت:.
28.          عریضی، علی بن جعفر، (1368). مسائل علیّ بن جعفر و مستدرکاتها. مشهد: مؤسسة آل‌البیت: لاحیاء التراث، المؤتمر العالمی للإمام الرضا7.
29.          فاضل هندی، محمد بن حسن، (1405ق). کشف اللثام. علامه حلی، حسن بن یوسف، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله‌العظمی مرعشی نجفی;.
30.          فاضلی، محو  (1382). مصرف و سبک زندگی. قم: انتشارات صبح صادق.
31.          قمی، علی (۱۳۸۷ق). التفسیر. (به کوشش طیب موسوی جزایری)، نجف: بی‌نا.
32.          کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق (1407 ق). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
33.          متقی هندی، علی (1409ق). کنزالعمال. (به کوشش بکری حیانی و صفوت سقا)، بیروت: مؤسسه الرساله.
34.          مجلسی، محمدباقر (١٤٠٣ق). بحارالأنوار. (تحقیق: السید إبراهیم المیانجی، محمدباقر البهبودی)، بیروت: دارالاحیاء التراث.
35.           محقق حلی، جعفر (1409ق)‌. شرائع الاسلام. (به کوشش صادق شیرازی)، تهران: استقلال.
36.          نائینی، محمدحسین (1396ش). فوائد الاصول. قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین.
37.          نجاشی، أبی العبّاس أحمد بن علی (بی‌تا). رجال. (محقق: سیّد موسی شبیری زنجانی)، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
38.          نجفی، محمدحسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
39.          نراقی، احمد، (بی‌تا). عوائد الایام. قم: بصیرتی.
40.          وبلن، تورستاین، (1383). نظریه طبقه مرفه. (ترجمه فرهنگ ارشاد)، تهران: نشر نی.
41.          همدانی، رضا بن محمدهادی (1376). مصباح الفقیه. قم: المؤسسة الجعفریة لأحیاء التراث.
42.          یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم (1409ق). العروة الوثقی. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
43.          دیدار جوانان و دانشجویان دانشگاه‌های استان همدان؛ ١٧/٠٤/١٣٨٣؛ https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3243.

مقاله

1. رفعت جاه، مریم (زمستان 1386ش). «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 38، صص 179-135.