فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

تحلیل رای تفصیلی آیت‌الله خویی در حکم خمس زیاده اموال حاصله از غیرکسب و تجارت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، خراسان رضوی، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد پیوسته رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران.
چکیده
محقق خویی برخلاف مشهور فقها در حکم خمس، بین مالی که شخص بدون معاوضه مالک شود و مالی که از طریق معاوضه و یا معامله مالک شده‎، تفصیل داده‌اند. ایشان در این مورد که مال از راه بخشش و یا احیا به دست آمده، می‎فرماید: انسان در واقع مالک ارزش مالی آن کالا می‌شود و این ارزش، محدود به حدّ معینی نیست. درنتیجه اگر کالا را بفروشد افزایش بهای آن، افزایش سرمایه نیست تا خمس آن واجب شود. اما اگر مالی را خریده باشد، سرمایه معین است و اگر به بهایی بیش از آن بفروشد باید خمس افزایش بها را بپردازد. حال اگر مالی به طریقی غیر از معاوضه تحصیل گردد و سپس قیمت آن در بازار افزایش یافت، آیا فایده و منفعت بر این زیادی صدق می‌کند یا خیر که در مقاله پیش رو با روش توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای نمایان می‌سازد که تعلیل آیت‌الله خویی بر مدعای خود این است که فایده و ربح درباره شخصی که از طریق معاوضه، مالک می‌شود ایجاد گردیده و در پی آن خمس نیز وجوب پیدا خواهد کرد ولی درباره شخصی که از طریق غیرمعاوضه مالک شده است، چون ثمنی پرداخت نکرده، بر افزایش بهای آن مال افزایش سرمایه صدق نمی‌کند و از این رو خمس نیز وجوب پیدا نخواهد کرد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
1. ابن ‌ادریس، محمدبن احمد (1390ق). السرائر. قم: المطبعة العلمیة.
2. بحرالعلوم، محمدبن محمدتقی(1388ق). بلغة الفقیه. نجف: مکتبة العلمین.
3. بحرانی، یوسف بن احمد (1405ق). الحدائق الناضرة. قم: مؤسسه نشر اسلامی.
4. بروجردی، محمدتقی (1364). نهایة الأفکار. قم: مؤسسة نشر اسلامی.
5. جوهری، ابونصر (1407ق). الصحاح‌ تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دار العلم للملایین.
6. حسن‌پور، داود (زمستان 1395). اختلاف مبانی فقیهان پیرامون متعلقات خمس، مجله پژوهش دینی، دوره 16، ش33.
7. حلبی، ابوالصلاح (1403ق). الکافی فی الفقه. اصفهان: مکتبة امیرالمؤمنین7.
8. حلّی، حسن بن یوسف (1412ق). مختلف الشیعة. قم: موسسه نشر اسلامی.
9. ــــــــــ (1413ق). قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
10. ـــــــــ (1421ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
11. حلّی، حسن بن یوسف (بی‌تا). تحریر الاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، مشهد: موسسه طوس.
12. خویی، سید ابوالقاسم (1410ق). منهاج الصالحین. قم: مدینة العلم.
13. ـــــــــــ (1422ق). المـستند فی شرح العروه الوثقی (الاجاره)، قم‌: مؤسسه‌ احیاء‌ آثار الامام الخوئی.
14. رجائی، سید محمدکاظم (1398ش). تبیین مفهوم بهره و ربای قرضی؛ با تاکید بر تحلیل فقهی «زیاده». مجله فقه، ش 26.
15. طباطبایی حکیم، سید محسن (1400ق). مستمسک العروة الوثقی. قم: دارالکتب العلمیة.
16. عاملی، زین‌الدین بن علی (1387ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. نجف: مطبعة الآداب.
17. عاملی، محمد بن مکی (1412ق). البیان. بی‌جا.
18. فاضل لنکرانی، محمد (1378ش). سیری کامل در اصول فقه. قم: فیضیه.
19. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق). العین. قم: مؤسسة دارالهجرة.
20. فیاض، محمداسحاق (بی‌تا). نوآوری‌های اصولی و فقهی آیت‌الله خویی، مجله فقه، ش17.
21. مؤسسة دائرة معارف الفقه الإسلامی (1423ق). موسوعة الفقه الاسلامی طبقاً لمذهب أهل البیت:، قم: مؤسسة دائرة معارف الفقه الإسلامی.
22. موسوی خلخالی، محمدمهدی (1430ق). فقه الشیعه. قم: دار البشیر.
23. نجفی، محمدحسن(1392ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. تهران: دارالکتب الاسلامیة.
24. نراقی، احمدبن محمدمهدی (1415ق). مستند الشیعة فی احکام الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت7، لاحیاء التراث.
25. همدانی، رضا بن محمدهادی (1417ق). مصباح الفقیه. قم: الموسسة الجعفریة لاحیاء التراث.
26. یزدی، سید محمدکاظم (1417ق). العروة الوثقی. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.