فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

واکاوی فقهی اخذ مالیات از عوائدی بر سرمایه با تأکید بر خانه‌های خالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد سطوح عالی، پژوهشگر حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
اخذ مالیات از عوایدی بر سرمایه، به این معنی است که بازار سرمایه به دو بخش مولد و غیرمولد تقسیم می‌شود و برخی از افراد سرمایه‌دار، به جای سرمایه‌گذاری در بخش مولد، به سراغ بخش غیرمولد می‌روند و چنین امری موجب افزایش قیمت خرید و اجاره املاک و مستغلات می‌شود. برای سامان‌بخشی به وضعیت تولید و اقتصاد کشور، لازم است که از چنین امری جلوگیری شود و یکی از راه‌های آن، وضع مالیات بر عوایدی سرمایه است. از این‌ رو لازم است بحث شود که آیا وضع چنین مالیات‌هایی در دین اسلام مشروعیت دارد؟ آیا در این زمینه موازین اسلامی مراعات شده است؟ پژوهش حاضر با هدف تصویب قانون اخذ مالیات از عوایدی بر سرمایه نگاشته شده و برای جمع‌آوری داده‌ها، از روش تحلیلی ـ توصیفی و تدبر در آیات قرآن کریم و روایات اسلامی و اقوال فقها بهره‌گیری شده است. نتایج نشان می‌دهد که هرچند پیرامون جواز اخذ مالیات دو دیدگاه است و برخی با تمسک به ادله‌ای نظیر انحصار واجبات مالی در اسلام و نبود مالیات در بین آن، قاعده سلطنت انسان بر مال خود و حرمت گرفتن مال از او، قاعده احترام مال مسلمان و بر اساس روایات قائل به آن شدند که گرفتن مالیات از عوایدی بر سرمایه جایز نیست، ولی دیدگاه درست، جواز اخذ مالیات از عوایدی بر سرمایه است و ادله جواز اخذ مالیات توسط حاکم، گرفتن زکات با عنوان مالیات و لزوم حفظ نظام معاش بر آن دلالت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم.
1. آل عصفور بحرانى، یوسف بن احمد بن ابراهیم(1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
2. آملى، میرزا محمدتقى(1380ق). مصباح الهدى فی شرح العروة الوثقى. تهران: مؤلف.
3. ابن شهرآشوب مازندرانی، محمد بن علی(1369ق). متشابه القرآن و مختلفه. قم: دار بیدار للنشر.
4. ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف(1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دار الفکر.
5. احسائی، ابن ابی‌جمهور، محمد بن زین‌الدین(1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الاحادیث الدینیة. قم: دار سیدالشهداء للنشر.
6. اشعری قمّى، احمد بن محمد بن عیسى(1408ق). النوادر. قم: مدرسه امام مهدى4.
7. جمعى از پژوهشگران (1426ق). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت:. قم: مؤسسه دائرة‌المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت:.
8. جمعى از مؤلفان(بی‌تا). مجله فقه اهل بیت:. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت:.
9. حرّ عاملى، محمد بن حسن(1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل البیت:.
10. حسینی روحانی، سید محمد(1413ق). منتقی الاصول. قم: دفتر آیت‌الله حسینی روحانی.
11. ـــــــــــ (1418ق). المرتقى إلى الفقه الأرقى. تهران: مؤسسة الجلیل للتحقیقات الثقافیة.
12. راوندى، قطب‌الدین، سعید بن عبدالله(1405ق). فقه القرآن. قم: مکتبة آیة‌الله المرعشی النجفی.
13. سبزواری، سید عبدالاعلی(1413ق). مهذّب الأحکام. قم: مؤسسه المنار.
14. ــــــــــــ (بی‌تا). تهذیب الاصول. قم: مؤسسة المنار.
15. صالحی نجف‌آبادی، نعمت‌الله(1380ش). ولایت فقیه، حکومت صالحان. تهران: امید فردا.
16. صدر، سید محمدباقر(بی‌تا). مجموعه آثار شهید صدر. تهران: روزبه.
17. صدوق، محمّد بن على بن بابویه(1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
18. طوسى، محمد بن حسن(1390ق). الاستبصار فیما اختلف من الأخبار. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
19. ــــــــــــ (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
20. ــــــــــــ (بی‌تا). الفهرست. نجف: المکتبة الرضویة.
21. ــــــــــــ (ق1427). رجال الشیخ الطوسی. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
22. کشّى، محمد بن عمر بن عبدالعزیز(1409ق). رجال الکشی. مشهد: مؤسسه نشر دانشگاه مشهد.
23. کلینى، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
24. کاشف‌الغطاء نجفى، حسن بن جعفر بن خضر(1422ق). أنوار الفقاهة ـ کتاب الزکاة. نجف: مؤسسه کاشف الغطاء.
25. محقق داماد یزدى، سید مصطفى(1406ق). قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
26. مصطفوى، سید محمدکاظم(1421ق). مائة قاعدة فقهیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
27. مکارم شیرازى، ناصر(1411ق). القواعد الفقهیة، قم: مدرسه امام امیر المؤمنین7.
28. ـــــــــــــ (1428ق). انوار الاصول. قم: مدرسه الامام امیر المؤمنین7.
29. منتظری نجف‌آبادى، حسینعلى(1409ق). دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیة. قم: نشر تفکر.
30. ــــــــــــ (1417ق). نظام الحکم فی الإسلام. قم: نشر سرایى.
31. موسوی خمینی، سید روح‌الله(1410ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان.
32. ـــــــــــــ (1418ق). تنقیح الاصول. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.
33. ـــــــــــــ (1423ق). تهذیب الاصول. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.
34. ـــــــــــــ (بی‌تا). القواعد الفقهیة والاجتهاد والتقلید. قم: مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان.
35. موسوی خویی، سید ابوالقاسم(1417ق). الهدایة فی الاصول. قم: مؤسسة صاحب الامر4.
36. ـــــــــــــــ (بی‌تا). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال. بی‌جا.
37. موسوی علم‌الهدی، سید رضی(1414ق). نهج البلاغه. قم: مؤسسه نهج البلاغه.
38. موسوی علم‌الهدی، شریف مرتضى، على بن حسین(1415ق). الانتصار فی انفرادات الإمامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
39. مؤمن، محمد(1425ق). الولایة الإلهیة الإسلامیة أو الحکومة الإسلامیة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
40. نجاشى، ابوالحسن احمد بن على(1407ق). رجال النجاشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
41. نجفى، محمدحسن(1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.