فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

بازپژوهی چالش‌های دیدگاه محقق نایینی در شمول حدیث «رفع» نسبت به احکام وضعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
طلبه خارج تخصصی رشته فقه اقتصاد و معاملات؛ پژوهشگر مؤسسه فقه و علوم اسلامی، قم، ایران.
چکیده
حدیث رفع از مهم‌ترین ادلّه در تبیین احکام ثانوی است که 9 عنوان را در خود جای داده است؛ در حالی که عمده تلاش اصولی‌ها منعطف به فقره «ما لایعلمون» در بحث برائت شده و در فقه نیز به صورت پراکنده، ذیل مباحث گوناگون به برخی فقرات دیگر اشاره شده است. از طرفی، بیشتر دانشمندان، حکم تکلیفی عروض عناوین ثانوی بر موضوعات مختلف را شرح داده‌اند و پژوهش جامع و کاملی در زمینه حکم وضعی معروض این عناوین ارائه نشده است؛ مگر محقق نایینی که به تفصیل، حالت‌های گوناگون تعلّق این عناوین را تحلیل کرده‌اند. در پژوهشِ پیش رو به روش توصیفی و تحلیلی با استفاده از نرم افزارهای علمی، به واکاوی احتمال‌ها و صورت‌های مختلف عروض عناوینی، مانند اضطرار، خطا و اکراه بر احکام وضعی اهتمام شده است و در نتیجه، به استنباط محقق نایینی، جریان حدیث رفع در اسباب بر خلاف اجزاء و شرایط صحیح دانسته شده و در مسببات نیز مصبّ این عناوین در دو حالت تصویر شده است؛ ایرادهای وارد به شمول رفع نسبت مسبّب اعتباری مرتفع گردید؛ هر چند تحقق خارجی آن دچار خدشه بود و در فرض مسبّب تکوینی، رفع این امور، نامعقول دانسته شده است.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
1. آخوند خراسانی، محمد کاظم(1409)، کفایة الأصول، قم: مؤسسة آل‌البیت:.
2. آملی لاریجانی، صادق(1400ش)، خارج اصول، قم: مدرسه ولی عصر4.
3. انصاری(شیخ انصاری)، مرتضی بن محمدامین(1428)، فرائد الأصول، قم: بی‌نا.
4. برقى، ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد(1371)، المحاسن، قم: دار الکتب الإسلامیة.
5. بروجردى، حسین(1415) (مقرّر: حسینعلی منتظری)، نهایة الأصول، تهران: بی‌نا.
6. حائرى، سید کاظم حسینى(1423)، فقه العقود، قم: مجمع اندیشه اسلامى.
7. خوئی، ابوالقاسم(1380)، (مقرّر: واعظ ‌الحسینی، محمد سرور)، مصباح الاصول، قم: ‌بی‌نا.
8. روحانی، محمد(1413)، منتقی الأصول، قم: بی‌نا.
9. صدر، محمدباقر(1408)، (مقرّر: محمدکاظم حائری)، مباحث الأصول، قم: بی‌نا.
10. صدر، محمد باقر(مقرّر: محمود هاشمی‌شاهرودی)، بحوث فی علم ‌الأصول، قم: بی‌نا.
11. عاملى (حرّ عاملی)، محمد بن حسن(1409)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل البیت:.
12. غروی اصفهانی، محمد حسین (1429)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، بیروت: بی‌نا.
13. غروی اصفهانی، محمد حسین(1419)، حاشیة المکاسب، قم: دار المصطفی لاحیاء الثراث.
14. قمّى(شیخ صدوق)، محمّد بن على بن بابویه (1362ش)، الخصال، قم: چاپ علی‌‌اکبر غفاری.
15. ــــــــــ (1413)، من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
16. ــــــــــ (1357)، التوحید، قم: چاپ هاشم حسینی طهرانی.
17. کلینى، ابو جعفر محمد بن یعقوب(1407)، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
18. موسوی خمینی، روح الله ، مناهج الوصول إلى علم الأصول، قم: بی‌نا.
19. ــــــــــــ (1415)، انوار الهدایة فی التعلیقة على الکفایة، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی;.
20. نایینی، محمدحسین (1376ش)، فوائد الأصول، قم: بی‌نا.
21. ـــــــــــ (1390ش)، (حاشیه: آقا ضیاء عراقی)، فوائد الأصول با حاشیه عراقی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
22. ـــــــــــ (1352ش)، (مقرّر: ابوالقاسم خوئی)، أجود التقریرات، قم: بی‌نا.
23. نجفی بستان، جعفر(1400ش)، خارج فقه العقود، قم: مؤسسه عالی فقه و علوم اسلامی.