فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

لزوم تخصّصِ پزشک از دیدگاه فقه با رویکرد انتقادی به دیدگاه صاحب جواهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش‌پژوه فقه پزشکی مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام، قم، ایران.
چکیده
صاحب جواهر1 نسبت به «حکم تکلیفیِ» درمان، بر اساس احوالِ «درمانگر»، سه‌گانه: «تخصّص»، «بی‌تخصّصی» و «اکتفا به تجربیات عادی در درمان» را تشکیل داده و با تکیه به برخی روایات، صورت اخیر را جایز دانسته‌اند. با توجه به اهمیت موضوع و زمینه‌ سوء استفاده از این دیدگاه، پژوهش پیشِ‌رو با روش توصیفی تحلیلی و ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای به ارزیابی آن پرداخته و نشان داده که چنین درمانی مصداق خطرپذیری بوده؛ قاعده اوّلیِ شرعی و عقلی، بر حرمت و قبح خطرپذیری است. مستندات ایشان هم به سبب ضعف سند یا ناتمامی دلالت، نمی‌تواند مسأله را از تحت قاعده بیرون آورَد؛ در ضمن، طبق ادله‌ی پرشماری، تخصّص در پزشکی لازم است. ازاین‌رو دیدگاه صاحب جواهر1 پذیرفتنی نیست، دستِ‌کم بر اطلاقِ کلامشان نمی‌توان صحّه گذاشت و هر درمان و دارویی را با تجربه عادی تجویز کرد. این پژوهش ادعای ایشان را مختصّ به زمان‌های گذشته دانسته و با دستاوردهای کنونیِ پزشکی، به این نتیجه رسیده که امروزه خودْدرمانی با درمان‌های پرخطر یا داروهای شیمیاییِ آسیب‌زا، به طور مطلق جایز نیست و در بیماری‌های خطیر نیز بسنده‌کردن به درمان‌های خانگی و داروهای سطحی جایز نیست؛ بلکه باید براساس دانشِ روزِ پزشکی، رفتار کرد. امّا در بیماری‌های غیرِ خطیر، درمان‌های سنّتی و داروهای گیاهیِ بی‌ضرر اشکال ندارد و مورد اخیر می‌تواند مصداق مدّعای صاحب جواهر1 باشد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
1. آلوسی، محمود بن عبدالله(1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم والسبع المثانی. (علی، عبدالبارى عطیه، محقّق و مصحح‏)، بیروت: دار الکتب العلمیة.
2. ابن بابویه(شیخ صدوق)، محمد بن علی(1413ق)، من لا یحضره الفقیه. (علی‌اکبر غفاری، محقق و مصحح)، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
3. ابن قولویه، جعفر بن محمد(1356ش‏)، کامل الزیارات، (عبدالحسین امینی، محقق و مصحح‏)، نجف: دار المرتضویة.
4. بلاغی، محمدجواد (بی‌تا)، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. قم: وجدانی.
5. جوهری، اسماعیل بن حماد(1376ق)، الصحاح، (احمد عبد الغفور عطار، محقق)، بیروت: دار العلم للملایین.
6. حرّ عاملی، محمد بن حسن (1409ق). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم: مؤسسة آل البیت:.
7. حلّی (ابن ادریس)، محمد بن منصور (1410ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
8. حلّی (علامه حلی)، حسن بن یوسف بن مطهر اسدی (1420ق)، تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة، (ابراهیم بهادری،‌ محقق)، قم: مؤسسه امام صادق7.
9. ـــــــــــــــــــــــــ (1414ق)، تذکرة الفقهاء، قم: مؤسسه آل البیت:.
10. ــــــــــــــــــــــــ (1413ق)، قواعد الأحکام فی معرفة الحلال و الحرام، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
11. ـــــــــــــــــــــــ (1419ق)، نهایة الإحکام فی معرفة الأحکام، قم: مؤسسه آل البیت:.
12. حلّی(محقق حلّی)، نجم الدین جعفر بن حسن(1408ق)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، (عبد الحسین محمد علی بقال‌، محقق)، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
13. خویی، سید ابو القاسم موسوی (بی‌تا)، معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، بی‌جا.
14. طبرسی، فضل بن حسن(1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، (هاشم رسولی محلاتی و فضل‏الله یزدی طباطبایی، مصحح‏)، تهران: ناصر خسرو.
15. طباطبایی، محمدحسین(1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
16. طوسی(شیخ طوسی)، محمد بن حسن(1400ق)، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، بیروت: دار الکتاب العربی.
17. _______________ (1373ش)، رجال الطوسی‏، (جواد قیومی اصفهانی، محقق)، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
18. عاملی (شهید اول)، محمد بن مکی(1417ق)، الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
19. فخر رازی، محمد بن عمر(1420ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
20. قندهاری، محمد آصف محسنی(1424ق)، الفقه و مسائل طبیة، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
21. کراجکی، محمد بن علی(1410ق)، کنز الفوائد، (عبدالله نعمة، محقق)، قم: دار الذخائر.
22. کلینی(شیخ کلینی)، محمد بن یعقوب بن اسحاق(1407ق‏)، الکافی، (علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، محقق و مصحح)، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
23. مازندرانی، محمد صالح بن احمد(1382ق)، شرح الکافی ـ الأصول و الروضة، (ابوالحسن شعرانی، مصحح)، تهران: المکتبة الإسلامیة.
24. موسوى سبزوارى، عبدالاعلی(1409ق)، مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن، بیروت: موسسة اهل البیت:.
25. نجاشی، احمد بن علی(1365ش)، رجال النجاشی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
26. نجفی(صاحب جواهر)، محمدحسن(1404ق)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، (علی آخوندی و عباس قوچانی، مصحح)، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.