فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

باز پژوهی کفر شاک در الوهیت و رسالت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر مرکز پژوهشی فقه و علوم اسلامی، قم، ایران.
چکیده
شناختن اسباب کفر به جهت احکام فراوان آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. انکار الوهیت و رسالت، از جمله مواردی است که به اتفاق دیدگاه فقیهان اسلامی، سبب کفر می‌شود. علاوه بر این، شک در الوهیت و رسالت نیز در برخی نصوص معتبر، سبب کفر دانسته شده است. با این حال، در منابع فقهی از این عاملِ کفر، کمتر بحث شده است. از این‌رو شناخت دقیق این عامل و تحقیق پیرامون کیفیت تأثیرگذاری آن در تحقق کفر، ضروری به نظر می‌رسد. نوشتار پیشِ‌رو با روش توصیفی تحلیلی و با ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای به کیفیت تأثیر گذاری شک در الوهیت و رسالت، در تحقق کفر پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشانگر آن است که شک در الوهیت و رسالت به استناد روایات معتبر به لحاظ ثبوتی موجب کفر می‌شود. با این حال، تکفیر شاکّ به لحاظ اثباتی تنها در صورتی مجاز است که فرد شاک اقدام به انکار الوهیت یا رسالت کند. بنابراین تا زمانی که فرد شاک، دست به انکار الوهیت یا رسالت نزند، تکفیر نمی‌شود.
کلیدواژه‌ها

ـ قرآن کریم.
1. ابن عباد، صاحب(1414ق). المحیط فی اللغة. (محمدحسن آل یاسین، مصحح)، بیروت: عالم الکتاب.
2. ابن فارس، احمد(1404ق). معجم مقاییس اللغة. (عبدالسلام محمدهارون، مصحح)، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
3. اردبیلی، احمد ابن محمد(بی‌تا). زبدة البیان فی احکام القرآن. (محمدباقر بهبودی، مصحح)، تهران: المکتبة الجعفریة.
4. ازهری، محمدبن احمد(1421ق). تهذیب اللغة. قم: دار احیاء التراث العربی.
5. انصاری، مرتضی(1410ق). کتاب المکاسب المحشی. (سید محمد کلانتر، محشی)، قم: مؤسسه مطبوعاتی دار الکتاب.
6. __________، (1428). فرائد الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
7. آبی، حسن ابن ابی طالب(1417ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع. (علی پناه اشتهاردی، مصحح)، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
8. بغدادی عکبری(شیخ مفید)، محمدبن محمدبن نعمان (1413ق). المقنعة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.
9. بهبهانی، محمّدباقر(1419). الحاشیة علی مدارک الاحکام. قم: موسسۀ آل البیت:.
10. تبریزی، جواد(1387). دروس فی مسائل علم الاصول. قم: نشر دار الصدیقة الشهیده3.
11. جوهری، اسماعیل بن حماد (1410ق). صحاح اللغة. (احمد عبدالغفور عطار، مصحح)، بیروت: دار العلم للملایین.
12. حلبی، قاضی ابن براج(1414). اشارة السبق إلی معرفة الحق. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
13. حلّی(محقق حلی)، جعفر بن حسن (1413ق). الرسائل التسع. (رضا استادی، محقق)، قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.
14. ____________________(1408). شرائع الاسلام. قم: مؤسسه اسماعیلیان.
15. حلّی (ابن‌فهد)، جمال الدین احمد بن محمد. المهذب البارع فی شرح مختصر النافع. (مجتبی عراقی، مصحح)، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
16. حلّی(علامه حلی)، حسن بن یوسف(1420). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة قم: مؤسسه امام صادق7.
17. حلّی، حسین(1379). دلیل العروة الوثقی. نجف: مطبعة النجف.
18. حمیری، عبدالله بن جعفر(1413ق). قرب الإسناد. قم: موسسة آل البیت:.
19. حمیری، نشوان بن سعید(1420ق). شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم. (حسین العمری و دیگران، مصحح)، بیروت: دار الفکر المعاصر.
20. راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد(1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن. لبنان: دار العلم.
21. سبحانی، جعفر(1412ق). الإلهیات علی هدی الکتاب والسنة والعقل. قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة.
22. سبزواری، سید عبدالاعلی(1413ق). مهذّب الاحکام، قم: مؤسسة المنار.
23. سیوری، مقداد ابن عبدالله(1404ق). التنقیح الرائع لمختصر الشرائع. (سید عبداللطیف حسینی کوه‌کمری، مصحّح)، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
24. طریحی، فخرالدین(1416ق). مجمع البحرین. (سید احمد حسینی، مصحّح)، تهران: کتابفروشی مرتضوی.
25. عاملی، سید جواد(1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة. (محمدباقر خالصی، تصحیح)، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
26. علم الهدی(سید مرتضی)، علی بن حسین شریف (1405ق). رسائل الشریف المرتضی. (سید مهدی رجائی، مصحّح)، قم: دار القرآن الکریم.
27. فاضل لنکرانی، محمد(1428ق). دراسات فی الأصول. (صمدعلی موسوی، مقرّر)، قم: دار التفسیر.
28. فراهیدی، خلیل ابن احمد(1410). العین. (مهدی مخزومی و دیگران، مصحّح)، قم: نشر هجرت.
29. فیض کاشانی، محمدمحسن(1406ق). الوافی. (ضیاء الدین حسینی اصفهانی، مصحّح)، اصفهان: کتابخانه امام امیرالمؤمنین7.
30. فیومی، احمد بن محمد(بی تا). المصباح المنیر. قم: دار الرضی.
31. قرشی، سید علی اکبر(1412ق). قاموس قرآن. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
32. کلینی، محمد بن یعقوب(1407ق). الکافی. (علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، محقق)، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
33. مازندرانی، ملا محمدصالح(1382ق). شرح الکافی. (ابوالحسن شعرانی، مصحّح)، تهران: المکتبة الاسلامیة.
34. محبی فردوئی، هادی و حاجی ده‌آبادی، احمد (پاییز و زمستان1400ش). تأملی در حصول ارتداد با حصول شک. دوفصلنامه پژوهه‌های فقهی تا اجتهاد، 5 (10)، ص50 ـ 29.
35. مصری، محمد بن مکرم بن منظور(1414ق). لسان العرب. (احمد فارس، محقّق)، بیروت: دار الفکر.
36. مکی عاملی(شهید ثانی)، زین‌الدین بن علی(1412ق). الروضة البهیة (محشی سلطان العلماء). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
37. ــــــــــــــــــــــــــــــــ (1413ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام. قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة.
38. موسوی خمینی(امام خمینی)، سیدروح الله (بی‌تا). کتاب الطهارة. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
39. موسوی قزوینی، سید علی(1427ق). الاجتهاد و التقلید (التعلیقة علی معالم الاصول). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
40. نجفی، محمدحسن(1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام. (عباس قوچانی، مصحّح)، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
41. نوری، میرزا حسین(1408)، مستدرک الوسائل. بیروت: مؤسسة آل البیت:.