فقه و اجتهاد

فقه و اجتهاد

بازخوانی محدوده نفقه همسر و دلالت آن برای مسأله اشتغال زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه جامعه‌شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاهقم، ایران.
چکیده
محدوده نفقه همسر یکی از مسائل مهم در فقه است که با وجود پیشینه طولانی در منابع فقهی، به دلیل ابهام در ملاک و مدرک وجوب نفقه و برداشت‌های متفاوت فقیهان از آیات و روایات، هم‌چنان از نبودِ شفافیت رنج می‌برد. در این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و با ابزار گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای کوشش شده است ابتدا با بازخوانی سریع ادلّه این مسأله و مناقشه در برخی برداشت‌های فقهی، گامی در جهت ابهام‌زدایی از این بحث برداشته شود و سپس استلزام دیدگاه برگزیده در این مسأله برای بحث اشتغال زنان بیان گردد. بر اساس یافته‌های تحقیق در بخش نخست، دیدگاه فقیهان قائل به اختصاص نفقه همسر به خوراک و پوشاک و عدم شمولیت آن نسبت به همه نیازهای مالی همسر تقویت شده است و در بخش دوم صرف نظر از معرّفی ظرفیت‌های گوناگون دیگری به جز نفقه ـ که زن می‌تواند نیازهای مالی خود را از طریق آنها تأمین کند ـ استلزام دیدگاه یادشده برای بحث اشتغال زنان را اثبات رجحان آن دانسته‌ایم؛ مشروط به اینکه تضمینی بر تأمین نیازهای مالی همسر از راه‌های دیگر وجود نداشته باشد.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
1. آملی، محمدتقى (1380ق)، مصباح الهدى فی شرح العروة الوثقى (12 ج)، تهران: [بی‌نا].
2. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق لسان العرب (15 ج)، تحقیق: احمد فارس صاحب الجوائب، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع ـ دار صادر.
3. أراکى، محمدعلى (1413ق‌)، رسالة فی نفقة الزوجة، قم: مؤسسه در راه حق.
4. اردستانی، مهران و انگورج تقوی، حسین (1396، بهار)، «بررسی فقهی ماهیت وجودی نفقه زوجه و کمیت و کیفیت آن در مذاهب خمسه»، فقه، حقوق و علوم جزا، ش3، جلد 1، ص89 ـ 99.
5. اسدبیگی، نسرین (1397، تابستان)، «گستره، مقدار و ملاک تعیین نفقه واجب زوجه در مذاهب خمسه»، مطالعات قرآنی نامه جامعه، ش126، ص49 ـ 72.
6. أشعث کوفى، محمد بن محمد(بی‌تا)، ‌الجعفریات، تهران: مکتبة نینوى الحدیثة.‌
7. انصاری(شیخ انصاری)، مرتضی بن محمدامین (1415ق)، کتاب النکاح، قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکرى المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأنصاری.
8. بحرانی، یوسف بن احمد (1414ق)، الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهرة (25 ج)، قم: جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الاسلامی.
9. بستان نجفی، حسین (1401). اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ تهران: مرکز امور بانوان وزارت کشور.
10. حرّ عاملی، محمد بن الحسن (1409ق)، وسائل الشیعه (30 ج)، قم: مؤسسة آل‌البیت:.
11. حکیم، سید محسن (1404ق)، مستمسک العروة الوثقی (14 ج)، قم: مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی.
12. حیدریان دولت‌آبادی، محمدجواد و مظاهری کوهانستانی، رسول (1398، تابستان)، «تبیین ماهیت و آثار مترتب بر نفقه زوجه در مذاهب اسلامی با رویکرد بین‌المللی»، مطالعات فقهی حقوقی زن و خانواده، دوره دوم، ش3، ص99 ـ 116.
13. طباطبایی قمی، سید تقى (1429ق‌)، مبانی منهاج الصالحین (10 ج)،‌ تحقیق: عباس حاجیانى، قم: منشورات قلم الشرق.
14. عاملی (شهید ثانى)، زین‌الدین بن علی (1410ق)، الروضة البهیّة فى شرح اللمعة الدمشقیه (10 ج)، قم: انتشارات داورى.
15. قاضی‌زاده، کاظم و شاه‌جعفری، حورا (1388، تابستان)، «مبنا و ماهیت فقهی حقوقی نفقه زوجه در قرآن»، بانوان شیعه، ش20، ص119 ـ 148.
16. قرشى، سید على‌اکبر (1412ق)، قاموس قرآن (7 ج)، تهران: دار الکتب الإسلامیة‌.‌
17. کاظم‌پور فرد، فاطمه و جمشیدی شهمیری، مهسا (1390، پاییز و زمستان)، «واکاوی فقهی در ملاک تعیین مقدار نفقه و مصادیق آن با نگاه تطبیقی بر آرای فقهای اسلامی، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، سال شانزدهم، ش۵۵، ص140 ـ 158.
18. گلپایگانى، سید محمدرضا (1409ق)، مجمع المسائل (5 ج)، تحقیق: على کریمى جهرمى و همکاران، قم: دار القرآن الکریم.‌
19. مجلسى، محمدباقر (1403ق)، بحار الأنوار (110 ج)، بیروت: مؤسسة الوفاء.
20. محمودی، سیده فاطمه، مؤمنی، عابدین و ایزدی فرد، علی‌اکبر (1400، تابستان)، «نفقه زوجه و مقاصد شریعت»، پژوهش‌های فقه و حقوق اسلامی، ش64، ص131 ـ 144.
21. مغنیه، محمدجواد (1421ق)، فقه الإمام الصادق7 (6 ج)، قم: مؤسسه انصاریان.‌
22. موسوی هاشمی، رقیه‌سادات و سلیمانی، مسلم (1401، بهار)، «بررسی شمولیت نفقه با رویکرد فعالیت‌های هنری زوجه»، عرشیان فارس، ش1، ص4 ـ 20.
23. نجفی، محمدحسن (بى‌تا)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام (43 ج)، بیروت: دار احیاء التراث العربى.